Atatürk Dönemi'nde ekonomik bağımsızlığı pekiştirmek ve ulusal sanayiyi geliştirmek amacıyla birçok kurum ve kuruluş oluşturulmuştur. Bu bağlamda, aşağıdaki kurumlardan hangisi, özellikle bankacılık ve sanayi alanında devletçilik ilkesinin somut bir uygulaması olarak ortaya çıkmıştır?
A) Osmanlı Bankası
B) Ziraat Bankası
C) İş Bankası
D) Sümerbank
E) Emlak Kredi Bankası
Atatürk Dönemi'nde ekonomik bağımsızlığı sağlamak ve ulusal sanayiyi geliştirmek, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti için hayati öneme sahipti. Bu hedeflere ulaşmak amacıyla, özellikle 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın etkisiyle devletçilik ilkesi daha belirgin bir şekilde uygulanmaya başlanmıştır. Devletçilik, ekonomide devletin öncü ve düzenleyici rolünü ifade eder. Soru, bu ilkenin bankacılık ve sanayi alanındaki somut uygulamasını arıyor.
- A) Osmanlı Bankası: Bu banka, 1856 yılında Osmanlı İmparatorluğu döneminde, İngiliz ve Fransız sermayesiyle kurulmuştur. Amacı, Osmanlı Devleti'ne finansal destek sağlamak ve banknot basma yetkisine sahip olmaktı. Dolayısıyla, Atatürk Dönemi'nde kurulmamış ve ulusal sanayiyi geliştirmek ya da devletçilik ilkesini uygulamak gibi bir misyonu olmamıştır.
- B) Ziraat Bankası: Ziraat Bankası'nın temelleri, 1863 yılında kurulan Memleket Sandıkları'na dayanır ve 1888'de bugünkü adını almıştır. Bu da Osmanlı Dönemi'ne denk gelir. Bankanın temel amacı, tarım sektörünü desteklemek ve çiftçilere kredi sağlamaktı. Atatürk Dönemi'nde önemli bir rol oynamış olsa da, kuruluş tarihi ve ana faaliyet alanı itibarıyla soruda belirtilen "bankacılık ve sanayi alanında devletçilik ilkesinin somut uygulaması" tanımına tam olarak uymamaktadır.
- C) İş Bankası: Türkiye İş Bankası, 1924 yılında, Atatürk'ün direktifleriyle ve milli sermaye ile kurulan ilk ulusal bankadır. Amacı, özel sektörün finansmanına destek olmak ve milli ekonomiyi güçlendirmekti. Atatürk Dönemi'nde kurulmuş ve milli ekonomiye büyük katkılar sağlamış olsa da, doğrudan devletçilik ilkesinin bir uygulaması olarak değil, daha çok milli burjuvaziyi ve özel sektörü destekleyici bir rol üstlenmiştir. Devletin doğrudan sanayi kurma ve işletme misyonunu üstlenen bir kurum değildir.
- D) Sümerbank: Sümerbank, 1933 yılında, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nı uygulamak üzere tamamen devlet sermayesiyle kurulmuştur. Hem bankacılık faaliyetleri (sanayi kredileri sağlamak) hem de sanayi işletmeciliği (fabrika kurmak, işletmek ve ürünler üretmek; örneğin dokuma, şeker, çimento fabrikaları) alanında faaliyet göstermiştir. Bu yönüyle, Atatürk Dönemi'nde devletçilik ilkesinin bankacılık ve sanayi alanındaki en somut ve kapsamlı uygulamalarından biridir. Devletin bizzat sanayi yatırımlarına giriştiği ve bu yatırımları finanse ettiği bir kurumdur.
- E) Emlak Kredi Bankası: Emlak Kredi Bankası, 1926 yılında kurulmuştur. Temel amacı, şehircilik, konut yapımı ve imar faaliyetlerini finanse etmekti. Atatürk Dönemi'nde kurulmuş olmasına rağmen, ana faaliyet alanı bankacılık ve sanayi alanında devletçilik ilkesinin doğrudan bir uygulaması olmaktan ziyade, konut ve imar sektörüne yönelikti.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, hem kuruluş tarihi hem de faaliyet alanları (bankacılık ve sanayi) itibarıyla devletçilik ilkesinin somut bir uygulaması olarak ortaya çıkan kurum Sümerbank'tır.
Cevap D seçeneğidir.
