Soru:
Atatürk Dönemi ekonomi politikalarının temel ilkelerinden biri olan devletçilik ilkesinin benimsenmesinde aşağıdaki faktörlerden hangisinin etkili olduğu söylenemez?
Aşağıdaki seçenekleri dikkatlice değerlendiriniz.
A) Yeterli sermaye birikiminin olmaması
B) Özel sektörün sanayi yatırımlarına yetersiz kalması
C) Dünya Ekonomik Buhranı'nın olumsuz etkileri
D) Milli ve bağımsız bir ekonomi kurma isteği
E) Serbest piyasa ekonomisinin teşvik edilmesi
Doğru Cevap: E
✍️ Çözüm:Atatürk Dönemi'nde ekonomi alanında benimsenen devletçilik ilkesi, özellikle $1929$ Dünya Ekonomik Buhranı'nın da etkisiyle $1930$'lu yıllardan itibaren Türkiye ekonomisinin temelini oluşturmuştur. Bu ilke, devletin ekonomik hayata doğrudan müdahale etmesini, büyük sanayi yatırımlarını ve altyapı projelerini üstlenmesini öngörmüştür. Seçenekleri inceleyelim:
- A) Yeterli sermaye birikiminin olmaması: Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nde özel sektörün büyük ve uzun vadeli yatırımları finanse edecek yeterli sermaye birikimi bulunmamaktaydı. Bu durum, devletçilik ilkesinin benimsenmesinde önemli bir nedendir.
- B) Özel sektörün sanayi yatırımlarına yetersiz kalması: Özel sektör, sermaye yetersizliği, teknik bilgi eksikliği ve girişimci ruhun henüz tam gelişmemiş olması gibi nedenlerle ülkenin ihtiyaç duyduğu büyük sanayi yatırımlarını gerçekleştirecek kapasitede değildi. Bu da devletin bu alana girmesini zorunlu kılmıştır.
- C) Dünya Ekonomik Buhranı'nın olumsuz etkileri: $1929$ yılında başlayan Dünya Ekonomik Buhranı, dünya ticaretini ve sermaye hareketlerini olumsuz etkileyerek, Türkiye gibi yeni kurulan ve dışa bağımlı ekonomileri derinden sarsmıştır. Bu buhran, dış sermayeye bağımlılığı azaltma ve milli ekonomiyi güçlendirme gerekliliğini ortaya koymuş, devletçilik ilkesinin uygulanmasını hızlandırmıştır.
- D) Milli ve bağımsız bir ekonomi kurma isteği: Osmanlı İmparatorluğu'ndan kalan kapitülasyonlar ve dış borçlar gibi kısıtlamalardan kurtularak, tamamen milli ve bağımsız bir ekonomik yapı oluşturma hedefi, devletçilik ilkesinin temel motivasyonlarından biridir. Devlet, bu bağımsızlığı sağlamak için ekonominin kilit sektörlerini kontrol altına almayı hedeflemiştir.
- E) Serbest piyasa ekonomisinin teşvik edilmesi: Devletçilik ilkesi, serbest piyasa ekonomisinin tam tersi bir yaklaşımdır. Devletçilik, devletin ekonomiye müdahalesini ve yönlendirmesini esas alırken, serbest piyasa ekonomisi özel sektörün ve rekabetin ön planda olduğu bir yapıyı savunur. Atatürk Dönemi'nde serbest piyasa ekonomisi tamamen reddedilmemekle birlikte, devletçilik ilkesiyle birlikte devletin öncü rolü benimsenmiştir. Dolayısıyla, serbest piyasa ekonomisinin teşvik edilmesi devletçilik ilkesinin benimsenme nedenlerinden biri değildir; aksine, devletçilik bu dönemde daha baskın bir rol oynamıştır.
Bu nedenlerle doğru cevap E seçeneğidir.
