Atatürk Dönemi dış politikasında, Türkiye Cumhuriyeti’nin ulusal çıkarları doğrultusunda ve barışçı yöntemlerle sorunların çözümü esas alınmıştır. Lozan Barış Antlaşması’ndan kalan sorunların çözümü de bu çerçevede ele alınmıştır.
Lozan’dan kalan sorunlardan biri olan Hatay meselesinin Türkiye lehine çözümlenmesinde, aşağıdaki gelişmelerden hangisi en önemli etken olmuştur?
A) Milletler Cemiyeti’nin Türkiye’ye destek vermesi
B) İngiltere’nin Türkiye ile yakınlaşma çabaları
C) Fransa’nın II. Dünya Savaşı öncesi Avrupa’daki gerginlikler nedeniyle taviz vermesi
D) SSCB’nin Türkiye’ye askeri yardımda bulunması
E) Balkan Antantı’nın kurulması
Sevgili öğrenciler, bu soru, Atatürk Dönemi Türk dış politikasının temel ilkelerinden biri olan barışçıl yollarla ulusal çıkarları koruma ve Lozan'dan kalan sorunları çözme yaklaşımını anlamamızı istiyor. Hatay meselesi de bu sorunlardan biriydi ve Türkiye'nin diplomatik çabalarıyla lehimize sonuçlanmıştır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek en önemli etkeni bulalım:
- A) Milletler Cemiyeti'nin Türkiye'ye destek vermesi: Milletler Cemiyeti, Hatay meselesinde başlangıçta Fransa'nın manda yönetimi altındaki Suriye'nin toprak bütünlüğünü savunan bir tutum sergilemiştir. Daha sonra konuyu incelemek üzere bir komisyon görevlendirse de, Cemiyet'in doğrudan ve güçlü bir şekilde Türkiye'ye destek vermesi, sorunun Türkiye lehine çözülmesinde en belirleyici etken olmamıştır. Cemiyet daha çok arabuluculuk rolü üstlenmeye çalışmıştır.
- B) İngiltere'nin Türkiye ile yakınlaşma çabaları: İngiltere ile Türkiye arasındaki ilişkiler zamanla iyileşme göstermiş olsa da, İngiltere'nin Hatay konusunda Fransa üzerinde doğrudan ve belirleyici bir baskı kurarak Fransa'nın taviz vermesini sağladığı söylenemez. İngiltere'nin öncelikleri genellikle Avrupa'daki güç dengeleri ve kendi sömürge çıkarlarıydı.
- C) Fransa'nın II. Dünya Savaşı öncesi Avrupa'daki gerginlikler nedeniyle taviz vermesi: Bu seçenek, Hatay meselesinin çözümünde en önemli ve belirleyici etkeni ifade etmektedir. 1930'ların sonlarına doğru Avrupa'da Nazi Almanyası'nın yükselişi ve İtalya'nın yayılmacı politikaları nedeniyle büyük bir savaş tehlikesi baş göstermişti. Fransa, bu gergin ortamda Avrupa'daki savunmasını güçlendirmek ve olası bir savaşa hazırlanmak istiyordu. Suriye'deki manda yönetimini sürdürmek ve Hatay gibi uzak bir bölgede Türkiye ile potansiyel bir çatışma riskini göze almak yerine, Türkiye ile iyi ilişkiler kurarak güney sınırlarını güvence altına almayı tercih etti. Hatay'ı Türkiye'ye bırakmak, Fransa için hem askeri kaynaklarını Avrupa'ya kaydırma hem de bölgede dost bir komşu kazanma anlamına geliyordu. Bu stratejik karar, Fransa'nın Hatay konusunda taviz vermesinin ana nedeni olmuştur.
- D) SSCB'nin Türkiye'ye askeri yardımda bulunması: Türkiye ile Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) arasında belirli dönemlerde iş birliği ve dostluk ilişkileri olsa da, SSCB'nin Hatay meselesinin çözümü sırasında Türkiye'ye doğrudan askeri yardımda bulunması ve bunun Fransa'nın taviz vermesinde en önemli etken olması söz konusu değildir. SSCB'nin kendi dış politika öncelikleri ve Avrupa'daki gelişmelerle ilgili endişeleri vardı.
- E) Balkan Antantı'nın kurulması: Balkan Antantı (1934), Türkiye'nin Balkanlar'daki güvenliğini sağlamaya yönelik önemli bir diplomatik başarıydı. Türkiye'nin uluslararası alandaki prestijini ve gücünü artırmış olsa da, bu antantın doğrudan ve en önemli şekilde Fransa'yı Hatay konusunda taviz vermeye zorladığı söylenemez. Hatay meselesi daha çok Türkiye-Fransa ikili ilişkileri ve Avrupa'daki genel siyasi durumun etkisiyle çözülmüştür.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, Fransa'nın II. Dünya Savaşı öncesi Avrupa'daki stratejik kaygıları ve gerginlikler nedeniyle Hatay konusunda Türkiye'ye taviz vermesi, meselenin Türkiye lehine çözülmesindeki en önemli etken olmuştur.
Cevap C seçeneğidir.
