Atatürk Dönemi dış politikasının temel ilkelerinden biri olan "Yurtta sulh, cihanda sulh" prensibi doğrultusunda Türkiye, bölgesel ve uluslararası barışı korumaya yönelik adımlar atmıştır. Bu amaçla Balkan Antantı ($1934$) ve Sadabat Paktı ($1937$) gibi oluşumlara katılmıştır.
Balkan Antantı ve Sadabat Paktı'nın ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Boğazlar üzerindeki Türk egemenliğini güçlendirmek
B) Akdeniz'deki İtalyan yayılmacılığına karşı önlem almak
C) Bölgesel barışı ve güvenliği korumak, olası saldırılara karşı caydırıcılık sağlamak
D) Dış borçlar sorununa uluslararası çözüm bulmak
E) Milletler Cemiyeti'nin etkinliğini artırmak
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için Atatürk Dönemi Türk dış politikasının temel ilkelerini ve bu ilkeler doğrultusunda atılan adımları iyi anlamamız gerekiyor. Hadi adım adım ilerleyelim:
- Atatürk Dönemi Dış Politikasının Temel İlkesi: Soruda da belirtildiği gibi, Atatürk'ün dış politikasının temelinde "Yurtta sulh, cihanda sulh" (Yurtta barış, dünyada barış) ilkesi yatar. Bu ilke, Türkiye'nin kendi sınırları içinde ve uluslararası alanda barışı korumayı, çatışmalardan uzak durmayı ve bölgesel/küresel istikrara katkıda bulunmayı hedeflediğini gösterir.
- Balkan Antantı (1934): Bu antant, Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında imzalanmıştır. Amacı, o dönemde Avrupa'da yükselen savaş tehditleri (özellikle Almanya ve İtalya'nın yayılmacı politikaları) ve Balkanlar'daki revizyonist (sınırları değiştirmek isteyen) devletlerin (Bulgaristan gibi) potansiyel tehditlerine karşı Balkan ülkelerinin sınırlarını ve bağımsızlıklarını karşılıklı olarak güvence altına almaktı. Kısacası, Balkanlar'da barışı ve güvenliği sağlamaktı.
- Sadabat Paktı (1937): Bu pakt ise Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalanmıştır. Amacı, Ortadoğu'da artan gerilimler ve dış tehditler (yine İtalya'nın Akdeniz ve Ortadoğu'daki emelleri gibi) karşısında bu ülkelerin sınırlarını ve bağımsızlıklarını karşılıklı olarak korumak, bölgede barışı ve istikrarı sürdürmekti. Kısacası, Ortadoğu'da barışı ve güvenliği sağlamaktı.
- Ortak Amaç: Hem Balkan Antantı hem de Sadabat Paktı, kendi bölgelerindeki ülkelerin toprak bütünlüğünü ve bağımsızlığını korumak, olası dış saldırılara karşı ortak bir duruş sergileyerek caydırıcılık sağlamak ve böylece bölgesel barışı ve güvenliği sürdürmek amacıyla oluşturulmuş savunma ittifaklarıdır. Bu durum, "Yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesinin uluslararası alandaki somut yansımalarıdır.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Boğazlar üzerindeki Türk egemenliğini güçlendirmek: Boğazlar sorunu Türkiye'nin önemli bir dış politika meselesiydi ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936) ile çözülmüştü. Ancak bu iki paktın doğrudan ve ortak amacı Boğazlar değildi.
- B) Akdeniz'deki İtalyan yayılmacılığına karşı önlem almak: İtalyan yayılmacılığı bu paktların oluşmasında etkili bir faktör olsa da, paktların amacı sadece İtalya'ya karşı değil, genel olarak bölgesel barışı ve güvenliği tehdit eden her türlü saldırganlığa karşı önlem almaktı. Bu, daha geniş bir amaca hizmet ediyordu.
- C) Bölgesel barışı ve güvenliği korumak, olası saldırılara karşı caydırıcılık sağlamak: Yukarıdaki açıklamalarımızda da belirttiğimiz gibi, her iki paktın da temel amacı tam olarak budur. Üye ülkelerin toprak bütünlüğünü ve bağımsızlığını koruyarak bölgelerinde barışı ve istikrarı sağlamak.
- D) Dış borçlar sorununa uluslararası çözüm bulmak: Dış borçlar ekonomik bir konudur ve bu paktların askeri-siyasi güvenlik amaçlarıyla doğrudan bir ilgisi yoktur.
- E) Milletler Cemiyeti'nin etkinliğini artırmak: Türkiye, Milletler Cemiyeti'nin bir üyesiydi ve barışa katkı sağlıyordu. Ancak bu paktlar, Milletler Cemiyeti'nin yetersiz kaldığı durumlarda bölgesel güvenliği sağlamak amacıyla oluşturulmuş tamamlayıcı mekanizmalardı. Asıl amaçları Cemiyet'in etkinliğini artırmak değil, kendi bölgelerinde somut güvenlik sağlamaktı.
Bu değerlendirmeler ışığında, Balkan Antantı ve Sadabat Paktı'nın ortak amacı, bölgesel barışı ve güvenliği korumak, olası saldırılara karşı caydırıcılık sağlamaktır.
Cevap C seçeneğidir.
