Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanmasına rağmen, bazı konuların çözümü sonraya bırakılmış veya uluslararası platformlara taşınmıştır. Bu sorunlar, Atatürk Dönemi Türk dış politikasının ana gündem maddelerinden birini oluşturmuştur.
Aşağıdakilerden hangisi, Lozan Barış Antlaşması'ndan sonra Türkiye'nin dış politikada çözüme kavuşturduğu sorunlardan biri değildir?
A) Musul Sorunu
B) Boğazlar Sorunu
C) Hatay Sorunu
D) Ege Adaları Sorunu
E) Dış Borçlar Sorunu
Sevgili öğrenciler, bu soru, Lozan Barış Antlaşması'nın ardından Türkiye Cumhuriyeti'nin dış politikada karşılaştığı ve çözüme kavuşturduğu önemli sorunları anlamamızı istiyor. Lozan, yeni Türk devletinin tapu senedi olsa da, bazı konuların çözümü sonraya bırakılmış veya uluslararası platformlara taşınmıştır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Musul Sorunu: Bu sorun, Lozan Barış Antlaşması'nda çözülemeyen ve İngiltere ile Türkiye arasında büyük gerginliklere yol açan önemli bir konuydu. Musul'un kime ait olacağı meselesi, Milletler Cemiyeti'ne taşındı. Uzun süren diplomatik çabalar ve görüşmeler sonucunda, 1926 yılında İngiltere ile imzalanan Ankara Antlaşması ile çözüme kavuşturuldu. Bu anlaşmayla Musul, Irak'a bırakıldı ancak Türkiye'ye petrol gelirlerinden pay alma hakkı tanındı. Dolayısıyla, bu sorun Atatürk Dönemi'nde çözülmüştür.
- B) Boğazlar Sorunu: Lozan Barış Antlaşması'na göre Türk Boğazları (Çanakkale ve İstanbul), uluslararası bir komisyonun denetimine bırakılmış ve Türkiye'nin egemenliği kısıtlanmıştı. Bu durum, Türkiye'nin güvenliği ve tam bağımsızlığı açısından kabul edilemezdi. Türkiye, diplomatik yollarla bu sorunu çözmek için çaba gösterdi ve 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini geri kazandı, uluslararası komisyon kaldırıldı ve Türkiye'ye Boğazları silahlandırma hakkı verildi. Dolayısıyla, bu sorun da Atatürk Dönemi'nde çözülmüştür.
- C) Hatay Sorunu: Hatay (o zamanki adıyla İskenderun Sancağı), Fransa'nın Suriye üzerindeki mandası nedeniyle Türkiye sınırları dışında kalmıştı. Atatürk, Hatay'ın anavatana katılması için büyük bir kararlılıkla mücadele etti ve diplomatik girişimlerde bulundu. Bu çabalar sonucunda, Hatay bağımsız bir devlet haline geldi ve 1939 yılında Türkiye'ye katıldı. Bu süreç Atatürk'ün vefatından kısa bir süre sonra tamamlanmış olsa da, temelleri ve politikası tamamen Atatürk Dönemi'nde atılmıştır. Dolayısıyla, bu sorun da Atatürk Dönemi'nin politikalarıyla çözüme kavuşturulmuştur.
- D) Ege Adaları Sorunu: Ege Adaları'nın statüsü, büyük ölçüde Lozan Barış Antlaşması ve daha önceki uluslararası anlaşmalarla belirlenmişti. On İki Ada İtalya'ya, diğer birçok ada ise Yunanistan'a bırakılmıştı. Lozan sonrası Atatürk Dönemi'nde Türkiye, bu adaların statüsünü değiştirmeye veya adaları geri almaya yönelik somut bir başarı elde edememiştir. Bu sorun, Lozan'daki haliyle kalmış ve sonraki dönemlerde de Türkiye'nin dış politikasında zaman zaman gündeme gelmiştir. Dolayısıyla, bu sorun Atatürk Dönemi'nde çözüme kavuşturulan sorunlardan biri değildir.
- E) Dış Borçlar Sorunu: Osmanlı İmparatorluğu'ndan kalan ve Lozan Barış Antlaşması'nda genel çerçevesi çizilen ancak ödeme planı ve miktarı konusunda detayları sonraya bırakılan önemli bir mali sorundu. Türkiye Cumhuriyeti, bu borçları farklı ülkelerle yaptığı anlaşmalarla belirli taksitler halinde ödeyerek çözüme kavuşturmuştur. Bu ödemeler uzun yıllar sürmüş olsa da, sorunun çözümü ve ödeme planının belirlenmesi Atatürk Dönemi'nde gerçekleşmiştir. Dolayısıyla, bu sorun da Atatürk Dönemi'nde çözülmüştür.
Yukarıdaki açıklamalara göre, Atatürk Dönemi'nde çözüme kavuşturulamayan sorun Ege Adaları Sorunu'dur.
Cevap D seçeneğidir.
