🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 3. senaryo Test 3 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 7. sınıf Türkçe 2. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemektedir. Sınavda başarılı olmak için bu konulara dikkatlice çalışmanız önemlidir.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliğini tamamen kaybetmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Üç çeşidi vardır:
- İsim-fiiller (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi kullanılırlar. (Örnek: Okuma, geliş, gitmek)
- Sıfat-fiiller (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Cümlede sıfat gibi kullanılırlar, genellikle bir ismi nitelerler. (Örnek: Koşan çocuk, gelecek günler, tanıdık yüz)
- Zarf-fiiller (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -e...e, -maksızın" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf gibi kullanılırlar, fiilin durumunu veya zamanını belirtirler. (Örnek: Koşarak geldi, gülünce güzelleşir)
💡 İpucu: Bazı isim-fiiller ve sıfat-fiiller eklerini alarak kalıcı isim (dondurma, çakmak, dolma) veya sıfat (yakacak odun) olabilirler. Bu durumda fiilimsilik özelliklerini kaybederler. Cümledeki anlamına ve bağlamına dikkat edin!
📝 Cümlenin Ögeleri
Cümleyi oluşturan temel parçalara öge denir. Cümlenin ögelerini doğru bulmak için önce yüklemi, sonra özneyi bulmak en doğru yoldur.
- Yüklem: Cümledeki işi, oluşu, hareketi veya yargıyı bildiren temel ögedir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur. (Ne yaptı? Kimdir? Nedir?)
- Özne: Yüklemdeki işi yapan veya yargının gerçekleştiği varlıktır. Yükleme "kim?" veya "ne?" soruları sorarak bulunur. (Örnek: Çocuk top oynuyor. / Kitaplar rafa dizildi.)
- Nesne: Yüklemdeki işten etkilenen ögedir. İki çeşidi vardır:
- Belirtili Nesne: Yükleme "neyi?", "kimi?" soruları sorularak bulunur. "-i" belirtme hal ekini alır. (Örnek: Kitabı okudum. / Onu gördüm.)
- Belirtisiz Nesne: Yükleme "ne?" sorusu sorularak bulunur. Hal eki almaz. (Örnek: Kitap okudum.)
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemdeki işin yapıldığı yeri, yönü veya durumu belirten ögedir. "-e, -de, -den" hal eklerini alır. "Kime? Kimde? Kimden? Neye? Neyde? Neyden? Nereye? Nerede? Nereden?" sorularına cevap verir. (Örnek: Okula gitti. / Evde kaldı. / Arkadaşından aldı.)
- Zarf Tümleci: Yüklemdeki işin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü veya sebebini belirten ögedir. "Ne zaman? Nasıl? Ne kadar? Neden? Niçin? Nereye? (yalın halde)" sorularına cevap verir. (Örnek: Yarın gelecek. / Hızlı koştu. / Çok ağladı. / İçeri girdi.)
⚠️ Dikkat: "İçeri, dışarı, aşağı, yukarı" gibi sözcükler ek almadan kullanıldığında zarf tümleci, ek aldığında (içeriye, dışarıda) dolaylı tümleç olurlar.
✍️ Anlatım Bozuklukları
Cümlelerin anlam veya yapı bakımından kusurlu olması, anlatım bozukluklarına yol açar. İki ana başlık altında incelenir:
- Anlamsal Bozukluklar:
- Gereksiz sözcük kullanılması (Örnek: "Onu aniden birden gördüm." -> "aniden" veya "birden" yeterli.)
- Anlamca çelişen sözcüklerin bir arada kullanılması (Örnek: "Eminim ki aşağı yukarı yirmi kişi gelmiştir." -> "Eminim ki" ile "aşağı yukarı" çelişiyor.)
- Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması (Örnek: "Çok çekimser bir insan." -> "çekingen" olmalı.)
- Sözcüğün yanlış yerde kullanılması (Örnek: "Yeni eve geldim ki telefon çaldı." -> "Eve yeni geldim ki..." olmalı.)
- Deyim ve atasözlerinin yanlış kullanılması.
- Anlam belirsizliği (noktalama eksikliği veya zamir eksikliği).
- Yapısal Bozukluklar:
- Özne-yüklem uyumsuzluğu (Tekillik-çoğulluk, şahıs uyumsuzluğu).
- Ek eksikliği veya yanlış ek kullanımı.
- Tümleç eksikliği (dolaylı tümleç, zarf tümleci eksikliği).
- Yüklem eksikliği.
- Çatı uyumsuzluğu.
💡 İpucu: Anlatım bozukluklarını bulmak için cümleyi dikkatlice okuyun ve her kelimenin cümleye kattığı anlamı sorgulayın. Cümlede gereksiz bir kelime olup olmadığını kontrol edin.
📖 Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri
Doğru ve etkili iletişim için yazım kurallarına ve noktalama işaretlerine uymak çok önemlidir.
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi, yer, millet, dil, din adları), unvanlar, kurum adları, kitap/dergi adları büyük harfle başlar.
- Birleşik Kelimelerin Yazımı: Anlam kaybına uğrayan veya ses düşmesi/türemesi olan birleşik kelimeler bitişik yazılır (kaynana, kahvaltı). Anlamını koruyan veya ayrı yazılması gereken birçok birleşik kelime de vardır (yer çekimi, hava yolu).
- Sayıların Yazımı: Sayılar genellikle yazıyla yazılır (iki yüz), ancak istisnalar ve özel kullanımlar (para, ölçü, istatistik) rakamla yazılabilir.
- Noktalama İşaretleri:
- Nokta (.): Cümle sonuna, kısaltmalara, sıra bildiren sayılara konur.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak, sıralı cümleleri ayırmak, ara sözleri belirtmek, hitaplardan sonra kullanmak gibi birçok görevi vardır.
- Noktalı Virgül (;): Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak, tür veya takımları ayırmak için kullanılır.
- İki Nokta (:): Açıklama veya örnek verilecek cümlenin sonuna, karşılıklı konuşmalarda konuşmacı adından sonra konur.
- Tırnak İşaretleri (" "): Başkasından aktarılan sözleri, vurgulanmak istenen kelimeleri veya eser adlarını belirtmek için kullanılır.
⚠️ Dikkat: "De" ve "ki" bağlaçlarının yazımına (ayrı yazılır) ve "mi" soru ekinin yazımına (her zaman ayrı yazılır) özellikle dikkat edin.
📚 Metin Türleri ve Söz Sanatları
Farklı metin türlerini tanımak ve edebi sanatları anlamak, okuduğunuzu daha iyi kavramanıza yardımcı olur.
- Metin Türleri:
- Deneme: Yazarın herhangi bir konuda kesin yargılara varmadan, kişisel görüş ve düşüncelerini samimi bir dille anlattığı yazı türüdür.
- Makale: Bilimsel bir konuda bilgi vermek, bir tezi savunmak veya çürütmek amacıyla yazılan, kanıtlara dayalı, nesnel ve ciddi bir yazı türüdür.
- Fıkra (Köşe Yazısı): Güncel bir konu hakkında yazarın kişisel görüşlerini, kanıtlama amacı gütmeden, samimi ve esprili bir dille anlattığı kısa yazılardır.
- Anı (Hatıra): Yaşanmış olayların üzerinden zaman geçtikten sonra yazıldığı, genellikle tarihsel bir değeri olan yazı türüdür.
- Gezi Yazısı: Yazarın gezdiği yerleri, gördüklerini, izlenimlerini okuyucuya aktardığı yazı türüdür.
- Söz Sanatları:
- Benzetme (Teşbih): İki farklı varlık veya kavram arasında ortak bir özellikten yola çıkarak zayıf olanın güçlü olana benzetilmesidir. (Örnek: Aslan gibi güçlü.)
- Kişileştirme (Teşhis): İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insan özelliği verilmesidir. (Örnek: Rüzgar fısıldıyordu.)
- Konuşturma (İntak): Kişileştirilen varlıkların konuşturulmasıdır. (Örnek: Ağaç dile geldi: "Beni kesmeyin!")
- Abartma (Mübalağa): Bir özelliğin veya durumun olduğundan çok daha büyük veya küçük gösterilmesidir. (Örnek: Bir of çeksem karşıki dağlar yıkılır.)
- Tezat (Karşıtlık): Birbirine zıt kavram veya durumların bir arada kullanılmasıdır. (Örnek: Ağlarım hatıra geldikçe gülüşmelerimiz.)
💡 İpucu: Metin türlerinde yazarın amacı (bilgi vermek, düşündürmek, eğlendirmek) ve kullandığı dil (nesnel mi, öznel mi) önemli ipuçlarıdır.
🗣️ Deyimler ve Atasözleri
Türkçenin zenginliğini gösteren deyimler ve atasözleri, günlük hayatta sıkça kullanılır ve anlam derinliği katarlar.
- Deyimler: Genellikle birden fazla kelimeden oluşan, gerçek anlamından uzaklaşarak yeni bir anlam kazanan, kalıplaşmış söz gruplarıdır. Genellikle bir durumu, bir olayı, bir duyguyu kısa ve öz bir şekilde ifade ederler. (Örnek: Küplere binmek - çok sinirlenmek.)
- Atasözleri: Uzun gözlem ve deneyimler sonucu ortaya çıkmış, öğüt veren, yol gösteren, genel geçer yargılar bildiren, kalıplaşmış sözlerdir. Genellikle toplumun ortak tecrübesini yansıtırlar. (Örnek: Damlaya damlaya göl olur - küçük birikimlerin zamanla büyük değerlere ulaşması.)
Bu notlar, sınavınıza hazırlanırken size yol gösterecektir. Başarılar dilerim!
