Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu yoktur?
A) Geçen hafta yapılan toplantıya müdürümüz gelmişti, biz de onu dikkatle dinledik.
B) Şüphesiz ki bu karar, geleceğimizi olumlu yönde etkileyeceğine eminim.
C) Yaşlı adam, merdivenlerden yavaşça iniyor, titrek adımlarla yürüyordu.
D) Ağaçlar, sonbaharın gelmesiyle yapraklarını dökmeye başlamış, etrafı sarı ve kahverengi tonlara bürümüştü.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Anlatım bozuklukları, cümlelerin anlam ve yapı bakımından doğru, açık ve anlaşılır olmasını engelleyen hatalardır. Bu tür hatalar genellikle gereksiz sözcük kullanımı, sözcüklerin yanlış anlamda kullanılması, dil bilgisi kurallarına uymama (özne-yüklem uyumsuzluğu, ek eksikliği/fazlalığı vb.) veya mantık hatalarından kaynaklanır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek hangi cümlede anlatım bozukluğu olmadığını bulalım.
A) Geçen hafta yapılan toplantıya müdürümüz gelmişti, biz de onu dikkatle dinledik.
- Bu cümlede kip uyumsuzluğu bulunmaktadır. "Gelmişti" (duyulan geçmiş zamanın hikayesi) ve "dinledik" (görülen geçmiş zaman) fiilleri, aynı zaman diliminde gerçekleşen eylemleri anlatmak için kullanıldığında uyumsuzluk yaratır. Eğer iki eylem de geçmişte aynı anda veya art arda gerçekleşmişse, genellikle aynı kipin kullanılması beklenir.
- Doğrusu: "Geçen hafta yapılan toplantıya müdürümüz geldi, biz de onu dikkatle dinledik." veya "Geçen hafta yapılan toplantıya müdürümüz gelmişti, biz de onu dikkatle dinlemiştik."
B) Şüphesiz ki bu karar, geleceğimizi olumlu yönde etkileyeceğine eminim.
- Bu cümlede ek yanlışlığı ve tamlayan eksikliği bulunmaktadır. "Eminim" yüklemi, neye emin olunduğunu belirtirken genellikle "-den/-dan" ayrılma durum ekiyle veya tamlayan ekiyle birlikte kullanılır. "Etkileyeceğine eminim" ifadesi dil bilgisi açısından yanlıştır.
- Doğrusu: "Şüphesiz ki bu karar, geleceğimizi olumlu yönde etkileyeceğinden eminim." (Ek yanlışlığı düzeltildi) veya "Şüphesiz ki bu kararın geleceğimizi olumlu yönde etkileyeceğine eminim." (Tamlayan eksikliği giderildi).
C) Yaşlı adam, merdivenlerden yavaşça iniyor, titrek adımlarla yürüyordu.
- Bu cümlede herhangi bir anlatım bozukluğu bulunmamaktadır. "İniyor" (şimdiki zaman) ve "yürüyordu" (şimdiki zamanın hikayesi) fiilleri, aynı özneye (yaşlı adam) bağlı olarak geçmişte eş zamanlı veya art arda devam eden iki eylemi anlatmak için doğru ve yaygın bir şekilde kullanılmıştır. Türkçede bu tür kip kullanımları, geçmişteki bir durumu veya süreci ifade etmek için kabul edilebilir ve anlam bütünlüğünü bozmaz. Örneğin, "Çocuk koşuyor, annesi arkasından bağırıyordu" cümlesinde de benzer bir kullanım vardır ve doğrudur.
D) Ağaçlar, sonbaharın gelmesiyle yapraklarını dökmeye başlamış, etrafı sarı ve kahverengi tonlara bürümüştü.
- Bu cümlede özne eksikliği bulunmaktadır. Cümlenin ilk bölümünün öznesi "ağaçlar"dır ("Ağaçlar... başlamış"). Ancak ikinci bölümdeki "bürümüştü" yükleminin öznesi belirsizdir. "Ağaçlar" öznesi "bürümüştü" yüklemiyle uyumlu değildir; ağaçlar etrafı bürümez, etrafı bürüyen başka bir şey (örneğin sonbahar veya yaprakların kendisi) olmalıdır.
- Doğrusu: "Ağaçlar, sonbaharın gelmesiyle yapraklarını dökmeye başlamış, sonbahar etrafı sarı ve kahverengi tonlara bürümüştü." veya "Ağaçlar, sonbaharın gelmesiyle yapraklarını dökmeye başlamış, böylece etraf sarı ve kahverengi tonlara bürünmüştü." (Edilgen çatı ile).
Yukarıdaki analizler sonucunda A, B ve D seçeneklerinde farklı türlerde anlatım bozuklukları olduğu görülmektedir. C seçeneğinde ise dil bilgisi ve anlam açısından herhangi bir hata bulunmamaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
