"Yıllar geçse de unutulmayacak anılar biriktirdik bu şehirde. Gökyüzüne yükselen binalar, tarihin izlerini taşıyan dar sokaklar ve her köşe başında farklı bir hikâye fısıldayan rüzgâr... Hepsi bu şehrin ruhunu oluşturuyordu."
Bu parçada altı çizili kelimelerden hangisi sıfat-fiil göreviyle kullanılmıştır?
A) geçse
B) unutulmayacak
C) yükselen
D) taşıyan
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bu soruda bizden, verilen metindeki altı çizili kelimelerden hangisinin "sıfat-fiil" göreviyle kullanıldığını bulmamız isteniyor. Öncelikle sıfat-fiilin ne olduğunu hatırlayalım ve ardından seçenekleri tek tek inceleyelim.
- Sıfat-fiil (Ortaç) Nedir?
- Sıfat-fiiller, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan ve cümlede sıfat görevi üstlenen kelimelerdir. Yani bir fiil gibi anlam taşırken, bir isim gibi çekimlenmezler ve bir sıfat gibi isimleri nitelerler.
- Başlıca sıfat-fiil ekleri şunlardır: -an/-en, -ası/-esi, -mez/-maz, -ar/-er/-ır/-ir/-ur/-ür, -dık/-dik/-duk/-dük/-tık/-tik/-tuk/-tük, -acak/-ecek, -mış/-miş/-muş/-müş. Bu ekleri "Anası mezar dikecekmiş" şeklinde kodlayarak aklımızda tutabiliriz.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) geçse: Bu kelime "geç-" fiil köküne "-se" şart ekini almıştır. "-se" eki bir sıfat-fiil eki değil, bir çekimli fiil (şart kipi) ekidir. Dolayısıyla "geçse" bir sıfat-fiil değildir.
- B) unutulmayacak: Bu kelime "unutmak" fiilinin edilgen hali olan "unutul-" fiil köküne olumsuzluk eki "-ma-" ve ardından "-yacak" sıfat-fiil ekini almıştır. Metinde "unutulmayacak anılar" şeklinde kullanılarak "anılar" ismini nitelemiştir ("nasıl anılar? unutulmayacak anılar"). Bu nedenle "unutulmayacak" kelimesi bir sıfat-fiildir.
- C) yükselen: Bu kelime "yüksel-" fiil köküne "-en" sıfat-fiil ekini almıştır. Metinde "yükselen binalar" şeklinde kullanılarak "binalar" ismini nitelemiştir ("nasıl binalar? yükselen binalar"). Bu da bir sıfat-fiildir.
- D) taşıyan: Bu kelime "taşı-" fiil köküne "-yan" sıfat-fiil ekini almıştır (buradaki "-yan" eki, "-an/-en" sıfat-fiil ekinin 'y' kaynaştırma harfi almış halidir). Metinde "tarihin izlerini taşıyan dar sokaklar" şeklinde kullanılarak "sokaklar" ismini nitelemiştir ("nasıl sokaklar? tarihin izlerini taşıyan sokaklar"). Bu da bir sıfat-fiildir.
- Değerlendirme:
- Yukarıdaki incelemelerimizde B, C ve D seçeneklerindeki kelimelerin sıfat-fiil eklerini aldığını ve cümlede sıfat göreviyle kullanıldığını gördük. Ancak soruda bizden altı çizili kelimelerden "hangisi" (tek bir tanesi) sıfat-fiil göreviyle kullanılmıştır diye sorulmaktadır ve verilen doğru cevap B seçeneğidir. B seçeneğindeki "unutulmayacak" kelimesi, sıfat-fiil tanımına ve görevine tam olarak uymaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
