Bir öğrenci, bir elektrik devresindeki ampulün parlaklığının telin cinsine bağlı olup olmadığını araştırmak için bir deney tasarlıyor.
Aşağıdaki değişkenlerden hangisi bu deneyde bağımsız değişken olmalıdır?
A) Ampulün parlaklığı
B) Pilin gerilimi
C) Bağlantı telinin cinsi
D) Bağlantı telinin uzunluğu
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bir bilimsel deney tasarlarken, hangi değişkenin ne anlama geldiğini anlamak çok önemlidir. Bu soruda, bir elektrik devresindeki ampulün parlaklığının telin cinsine bağlı olup olmadığını araştıran bir deneyden bahsediyoruz. Hadi bu deneyi adım adım inceleyelim ve bağımsız değişkeni bulalım.
- Deneyin Amacı: Öğrenci, ampulün parlaklığının (sonuç) telin cinsine (neden) bağlı olup olmadığını merak ediyor. Yani, farklı teller kullanıldığında ampulün parlaklığı değişiyor mu?
- Bağımsız Değişken Nedir? Bir deneyde, bizim bilerek değiştirdiğimiz, manipüle ettiğimiz veya seçtiğimiz değişkene bağımsız değişken denir. Bu değişkenin, deneyin sonucunu (bağımlı değişkeni) nasıl etkilediğini gözlemlemek isteriz.
- Bağımlı Değişken Nedir? Bağımsız değişkendeki değişikliklere bağlı olarak gözlemlediğimiz veya ölçtüğümüz sonuçtur. Bu deneyde, ampulün parlaklığı bağımlı değişkendir, çünkü telin cinsine göre değişip değişmediğini ölçüyoruz.
- Kontrol Edilen Değişkenler Nedir? Deneyin adil ve güvenilir olması için sabit tuttuğumuz, değiştirmememiz gereken diğer tüm değişkenlerdir. Eğer bunları da değiştirirsek, sonucun hangi değişkenden kaynaklandığını anlayamayız.
Şimdi sorudaki seçenekleri deneyimizle ilişkilendirelim:
- A) Ampulün parlaklığı: Bu, deneyde ölçtüğümüz veya gözlemlediğimiz sonuçtur. Yani, bağımlı değişkendir. Telin cinsini değiştirdiğimizde ampulün parlaklığının nasıl değiştiğini görmek istiyoruz.
- B) Pilin gerilimi: Bu, deney boyunca sabit tutulması gereken bir değişkendir. Eğer pilin gerilimini değiştirirsek, ampulün parlaklığındaki değişimin telin cinsinden mi yoksa pilin geriliminden mi kaynaklandığını bilemeyiz. Bu bir kontrol edilen değişkendir.
- C) Bağlantı telinin cinsi: Öğrenci, ampulün parlaklığının telin cinsine bağlı olup olmadığını araştırıyor. Bu durumda, öğrencinin deneyde farklı türde teller (bakır, alüminyum, demir vb.) kullanması ve bunların etkisini gözlemlemesi gerekir. Yani, öğrencinin bilerek değiştirdiği ve etkisini araştırdığı değişken budur. Bu nedenle, bağlantı telinin cinsi bağımsız değişkendir.
- D) Bağlantı telinin uzunluğu: Bu da deney boyunca sabit tutulması gereken bir değişkendir. Farklı uzunluktaki teller kullanmak, telin cinsinin etkisini net bir şekilde görmemizi engeller. Bu da bir kontrol edilen değişkendir.
Özetle, öğrenci ampulün parlaklığını etkileyen faktör olarak telin cinsini araştırdığı için, telin cinsini değiştirecek ve diğer her şeyi sabit tutacaktır. Bu da telin cinsini bağımsız değişken yapar.
Cevap C seçeneğidir.
