Ayarlanabilir direnç (reosta) kullanılan bir deneyde, ampulün parlaklığını artırmak isteyen bir öğrenci, reostanın sürgüsünü hangi yönde hareket ettirmelidir?
A) Direnç değerini artıracak yönde
B) Direnç değerini azaltacak yönde
C) Sürgüyü ortaya getirmelidir
D) Sürgüyü hareket ettirmek ampul parlaklığını etkilemez
Sevgili öğrenciler, bu soru elektrik devrelerinde sıkça karşılaştığımız ayarlanabilir dirençler, yani reostalar ve bunların devre elemanları üzerindeki etkisiyle ilgili temel bir konuyu anlamamızı istiyor. Haydi, bu soruyu adım adım inceleyelim:
- Ampulün Parlaklığı ve Elektrik Akımı İlişkisi: Bir ampulün parlaklığı, üzerinden geçen elektrik akımının şiddetiyle doğru orantılıdır. Yani, ampulün daha parlak yanması için üzerinden daha fazla akım geçmesi gerekir.
- Ohm Kanunu ve Direnç İlişkisi: Elektrik akımı ($I$), devrenin toplam direnci ($R_{toplam}$) ve devrenin gerilimi ($V$) arasında Ohm Kanunu ile bir ilişki vardır: $I = \frac{V}{R_{toplam}}$. Bu formüle göre, devredeki gerilim ($V$) sabitken, akımı ($I$) artırmak için devrenin toplam direncini ($R_{toplam}$) azaltmamız gerekir.
- Reostanın Görevi: Reosta (ayarlanabilir direnç), bir devredeki direnç değerini değiştirmek için kullanılan bir elemandır. Sürgüsü hareket ettirilerek devredeki dirençli telin uzunluğu ayarlanır ve böylece devrenin toplam direnci değiştirilir.
- Parlaklığı Artırmak İçin Ne Yapmalıyız?: Ampulün parlaklığını artırmak istediğimize göre, devreden geçen akımı artırmalıyız. Akımı artırmak için ise devrenin toplam direncini azaltmalıyız.
- Reostanın Direncini Azaltma: Devrenin toplam direncini azaltmak için, reostanın devreye dahil ettiği direnç değerini azaltmalıyız. Reostanın sürgüsünü, dirençli telin daha kısa bir kısmının devreye dahil olacağı yönde hareket ettirerek reostanın direncini azaltırız.
Bu adımları düşündüğümüzde, ampulün parlaklığını artırmak isteyen bir öğrencinin, reostanın sürgüsünü direnç değerini azaltacak yönde hareket ettirmesi gerektiğini anlarız.
Cevap B seçeneğidir.
