Aşağıdaki ekonomik faaliyet türlerinden hangisi üzerinde, beşerî coğrafi faktörlerin etkisi, doğal coğrafi faktörlere göre daha belirgindir?
COĞ.9.5.1. Ekonomik faaliyetleri etkileyen doğal ve beşerî coğrafi faktörleri analiz eder.
A) Balıkçılık.
B) Ormancılık.
C) Madencilik.
D) Sanayi.
E) Hayvancılık.
Bu soruda, ekonomik faaliyet türlerinden hangisinin üzerinde beşerî (insan kaynaklı) coğrafi faktörlerin etkisinin, doğal coğrafi faktörlere göre daha belirgin olduğunu bulmamız isteniyor. Haydi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Balıkçılık: Balıkçılık faaliyeti, denizlerin, göllerin veya akarsuların varlığına, su sıcaklığına, akıntılara, balık türlerinin dağılımına ve üreme alanlarına doğrudan bağlıdır. Bunlar tamamen doğal faktörlerdir. İnsan etkisi (teknoloji, avlanma yöntemleri) olsa da, balığın varlığı ve dağılımı doğa tarafından belirlenir. Bu nedenle doğal faktörler daha belirleyicidir.
- B) Ormancılık: Ormancılık, ormanların yetişebileceği iklim koşullarına, toprak yapısına, yağış miktarına ve doğal bitki örtüsüne bağlıdır. Yani doğal faktörler temel belirleyicidir. İnsanlar ormanları yönetir, ağaç diker ama ormanın varlığı için doğal koşullar esastır.
- C) Madencilik: Madencilik, yer altında veya yer üstünde maden yataklarının bulunmasına bağlıdır. Bir bölgede maden yoksa, ne kadar teknoloji olursa olsun madencilik yapılamaz. Maden yataklarının oluşumu ve dağılımı tamamen doğal jeolojik süreçlerle ilgilidir. İnsan faktörü (teknoloji, sermaye) çıkarım yöntemlerini etkiler, ancak madenin varlığını değil.
- D) Sanayi: Sanayi faaliyetleri için hammadde, enerji kaynakları, su gibi doğal faktörler önemli olsa da, sanayinin kurulacağı yerin seçimi, gelişimi ve büyüklüğü üzerinde beşerî faktörler çok daha etkilidir. Bunlar; iş gücü (nitelikli ve nicelikli), sermaye (yatırım), teknoloji, pazar (tüketici) yakınlığı, ulaşım olanakları (yollar, limanlar, demiryolları), yönetim ve devlet politikaları (teşvikler, vergiler) gibi unsurlardır. Örneğin, hammaddesi uzak olsa bile, iyi bir ulaşım ağına, nitelikli iş gücüne ve geniş bir pazara sahip bir yerde büyük sanayi tesisleri kurulabilir. Bu, sanayinin doğal koşullara bağımlılığını azaltır ve beşerî faktörlerin önemini artırır.
- E) Hayvancılık: Hayvancılık, otlakların, su kaynaklarının, iklim koşullarının ve bitki örtüsünün varlığına bağlıdır. Özellikle geleneksel ve yaylacı hayvancılıkta doğal faktörler çok belirleyicidir. Modern ve entansif (yoğun) hayvancılıkta insan etkisi (ırk ıslahı, yem üretimi, ahır hayvancılığı) artsa da, temel olarak hayvanların yaşaması ve beslenmesi için doğal çevre koşulları hala önemlidir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, balıkçılık, ormancılık, madencilik ve hayvancılık gibi birincil ekonomik faaliyetler büyük ölçüde doğal çevre koşullarına bağımlıdır. Ancak sanayi, hammaddeleri işleyerek yeni ürünler üreten bir faaliyet olduğu için, insan kaynaklı faktörler (teknoloji, iş gücü, sermaye, pazar, ulaşım) onun yer seçimi ve gelişimi üzerinde çok daha belirleyici bir rol oynar.
Cevap D seçeneğidir.
