Bu soruyu çözmek için öncelikle genetikle ilgili temel kavramları hatırlayalım:
- Genotip: Bir canlının sahip olduğu genetik yapıdır. Genler harflerle gösterilir.
- Fenotip: Genotipin etkisiyle ortaya çıkan dış görünüş özellikleridir (örneğin, sarı tohumlu olmak).
- Alel: Bir genin farklı versiyonlarıdır. Örneğin, sarı tohum geni ($S$) ve yeşil tohum geni ($s$) birer aleldir.
- Baskın Gen (Dominant): Etkisini hem homozigot ($SS$) hem de heterozigot ($Ss$) durumda gösteren gendir. Büyük harfle ($S$) gösterilir.
- Çekinik Gen (Resesif): Etkisini sadece homozigot ($ss$) durumda gösteren gendir. Küçük harfle ($s$) gösterilir.
- Homozigot (Arı Döl): Bir özellik için aynı iki alele sahip olma durumudur (örneğin, $SS$ veya $ss$).
- Heterozigot (Melez Döl): Bir özellik için farklı iki alele sahip olma durumudur (örneğin, $Ss$).
Şimdi sorumuzdaki bilgileri inceleyelim:
- Sarı tohum geni: $S$ (baskın)
- Yeşil tohum geni: $s$ (çekinik)
- Bezelyenin özelliği: Sarı tohumlu ve melez döl.
Bu bilgiler ışığında genotipi bulalım:
- Bezelye sarı tohumlu olduğuna göre, genotipinde en az bir tane baskın sarı tohum geni ($S$) bulunmalıdır. Bu durumda olası genotipler $SS$ veya $Ss$ olabilir. $ss$ olamaz çünkü $ss$ yeşil tohumlu olurdu.
- Bezelye aynı zamanda melez döl olarak belirtilmiştir. Melez döl, bir özellik için farklı iki alele sahip olma durumuydu. Yani genotipinde hem baskın hem de çekinik alel bulunmalıdır.
- Bu iki bilgiyi birleştirdiğimizde: Sarı tohumlu olması için $S$ aleli olmalı, melez döl olması için ise farklı iki alel olmalı. Bu da genotipin $Ss$ olması gerektiği anlamına gelir. Bir $S$ aleli sarı rengi belirlerken, diğer $s$ aleli çekinik olduğu için fenotipte (dış görünüşte) yeşil renk görülmez.
Seçenekleri değerlendirelim:
- A) $SS$: Bu genotip sarı tohumludur ancak melez döl değil, arı döl (homozigot baskın) sarı tohumludur.
- B) $Ss$: Bu genotip sarı tohumludur (çünkü $S$ baskın) ve melez döl (heterozigot) bir genotiptir. Bu, soruda istenen özelliktir.
- C) $ss$: Bu genotip yeşil tohumludur (çekinik özellik sadece homozigot durumda ortaya çıkar) ve arı döl (homozigot çekinik) bir genotiptir.
- D) $S$: Bu bir genotip değil, sadece bir aleldir. Genotip her zaman iki aleli gösterir.
Bu durumda, melez döl sarı tohumlu bir bezelyenin genotipi $Ss$ olmalıdır.
Cevap B seçeneğidir.
