1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, haber kipiyle çekimlenmiştir?
A) Yarın sinemaya gidelim.
B) Bu kitabı mutlaka oku.
C) Dün akşam konsere gitmiş.
D) Keşke daha erken uyansam.
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda fiillerin çekimlendiği kipleri doğru bir şekilde ayırt etmemiz isteniyor. Türkçede fiiller iki ana kip grubuyla çekimlenir: Haber Kipleri (bildirme kipleri) ve Dilek Kipleri (tasarlama kipleri).
- Haber Kipleri: Eylemin ne zaman gerçekleştiğini (geçmiş, şimdiki, gelecek) veya genel bir zaman diliminde gerçekleştiğini (geniş zaman) bildirir. Bunlar: Görülen Geçmiş Zaman (-dı, -di), Duyulan Geçmiş Zaman (-mış, -miş), Şimdiki Zaman (-yor), Gelecek Zaman (-acak, -ecek), Geniş Zaman (-r, -ar, -er).
- Dilek Kipleri: Eylemin bir dilek, şart, istek, gereklilik veya emir anlamı taşıdığını bildirir. Bunlar: Gereklilik Kipi (-malı, -meli), Şart Kipi (-sa, -se), İstek Kipi (-a, -e), Emir Kipi (eki yoktur, şahıs ekleriyle çekimlenir).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yarın sinemaya gidelim.
- Bu cümlede fiil "gidelim"dir. Fiilin kökü "git-" ve üzerine gelen "-e" eki istek kipidir. İstek kipi, dilek kipleri grubuna girer.
- B) Bu kitabı mutlaka oku.
- Bu cümlede fiil "oku"dur. Fiil, 2. tekil şahsa göre emir kipiyle çekimlenmiştir. Emir kipi, dilek kipleri grubuna girer.
- C) Dün akşam konsere gitmiş.
- Bu cümlede fiil "gitmiş"tir. Fiilin kökü "git-" ve üzerine gelen "-miş" eki duyulan geçmiş zaman kipidir. Duyulan geçmiş zaman kipi, haber kipleri grubuna girer. Yani eylemin geçmişte gerçekleştiğini bildirmektedir.
- D) Keşke daha erken uyansam.
- Bu cümlede fiil "uyansam"dır. Fiilin kökü "uyan-" ve üzerine gelen "-sa" eki şart kipidir. Şart kipi, dilek kipleri grubuna girer.
Yukarıdaki analizlere göre, sadece C seçeneğindeki fiil (gitmiş) bir haber kipi olan duyulan geçmiş zaman ile çekimlenmiştir.
Cevap C seçeneğidir.
