6. "Kuşların ötüşü ormanı neşelendiriyordu." cümlesindeki belirtili isim tamlamasının tamlayanı ve tamlananı hangi seçenekte doğru verilmiştir?
A) Tamlayan: kuşların - Tamlanan: ormanı
B) Tamlayan: kuşların - Tamlanan: ötüşü
C) Tamlayan: ötüşü - Tamlanan: ormanı
D) Tamlayan: ormanı - Tamlanan: neşelendiriyordu
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçenin önemli konularından biri olan isim tamlamalarını ve özellikle "belirtili isim tamlaması"nı bulmamız isteniyor. Haydi adım adım inceleyelim:
- İsim Tamlaması Nedir?
İki ismin bir araya gelerek yeni bir kavramı karşılamasıdır. Tamlamayı oluşturan ilk isme "tamlayan", ikinci isme ise "tamlanan" denir.
- Belirtili İsim Tamlaması Nedir?
Hem tamlayanın hem de tamlananın ek aldığı isim tamlaması türüdür.
- Tamlayan, ilgi eki (-ın, -in, -un, -ün) alır.
- Tamlanan, iyelik eki (-ı, -i, -u, -ü) alır.
Örneğin: "evin kapısı" (ev-in: tamlayan, kapı-sı: tamlanan)
- Şimdi sorudaki cümlemize bakalım: "Kuşların ötüşü ormanı neşelendiriyordu."
- Bu cümlede isimleri ve eklerini dikkatlice inceleyelim:
- "Kuşların": "kuş" ismine "-lar" çoğul eki ve "-ın" ilgi eki gelmiştir. Bu, bir tamlayan olmaya adaydır.
- "ötüşü": "ötüş" ismine "-ü" iyelik eki gelmiştir. Bu, bir tamlanan olmaya adaydır.
- "ormanı": "orman" ismine "-ı" belirtme (hâl) eki gelmiştir. Bu kelime, "neşelendiriyordu" fiilinin nesnesidir. Bir isim tamlamasının tamlananı değildir.
- Gördüğümüz gibi, "kuşların" kelimesi ilgi eki (-ın) almış bir tamlayan, "ötüşü" kelimesi ise iyelik eki (-ü) almış bir tamlanandır. Bu iki kelime bir araya gelerek "kuşların ötüşü" şeklinde bir belirtili isim tamlaması oluşturmuştur.
- Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Tamlayan: kuşların - Tamlanan: ormanı
"Kuşların" doğru bir tamlayan olsa da, "ormanı" kelimesi belirtme hâl eki almıştır ve cümlenin nesnesidir, bir tamlanan değildir. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) Tamlayan: kuşların - Tamlanan: ötüşü
"Kuşların" ilgi eki (-ın) almış tamlayan, "ötüşü" ise iyelik eki (-ü) almış tamlanandır. Bu ikisi bir araya gelerek belirtili isim tamlamasını oluşturur. Bu seçenek doğrudur.
- C) Tamlayan: ötüşü - Tamlanan: ormanı
"Ötüşü" kelimesi zaten bir tamlanandır, tamlayan olamaz. "Ormanı" ise nesnedir. Bu nedenle C seçeneği yanlıştır.
- D) Tamlayan: ormanı - Tamlanan: neşelendiriyordu
"Ormanı" kelimesi nesnedir, tamlayan değildir. "Neşelendiriyordu" ise bir fiildir, tamlanan olamaz. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
Cevap B seçeneğidir.
