🎓 6. sınıf Çekim eki nedir ve çeşitleri nelerdir? Test 1 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, "Çekim eki nedir ve çeşitleri nelerdir?" testini daha iyi anlamanıza yardımcı olacak temel bilgileri sade bir dille özetliyor. Konuyu pekiştirmek için bu notlara göz atabilirsin.
📌 Çekim Eki Nedir?
Çekim ekleri, kelimelerin anlamını veya türünü değiştirmeden, onlara farklı görevler kazandıran eklerdir. Kelimeleri cümle içinde diğer kelimelerle ilişkilendirirler.
- Kelimenin kök anlamını veya türünü (isim, fiil) değiştirmezler.
- Cümlede kelimeler arası bağlantı kurmayı sağlarlar.
- Yapım eklerinden en önemli farkı budur: Yapım ekleri yeni bir kelime türetirken, çekim ekleri sadece kelimenin durumunu veya görevini değiştirir.
💡 İpucu: Bir ekin çekim eki olup olmadığını anlamak için, eki çıkardığınızda kelimenin anlamının tamamen değişip değişmediğine veya yeni bir kelime oluşup oluşmadığına bakın. Değişmiyorsa, büyük ihtimalle çekim ekidir!
📝 İsim Çekim Ekleri
İsimlere gelerek onların cümlede farklı görevler üstlenmesini sağlayan eklerdir. İşte başlıcaları:
1. Çoğul Ekleri (-ler, -lar)
İsimlerin birden fazla varlığı ifade etmesini sağlayan eklerdir.
- Örnek: kitaplar, öğrenciler, evler.
2. İyelik Ekleri (Sahiplik Ekleri)
Varlığın kime veya neye ait olduğunu bildiren eklerdir.
- Benim kalemim (1. tekil şahıs)
- Senin kalemin (2. tekil şahıs)
- Onun kalemi (3. tekil şahıs)
- Bizim kalemimiz (1. çoğul şahıs)
- Sizin kaleminiz (2. çoğul şahıs)
- Onların kalemleri (3. çoğul şahıs)
⚠️ Dikkat: "Onun kalemi"ndeki '-i' ile "kalemi ver"deki '-i' farklıdır. İlk örnek iyelik (sahiplik), ikinci örnek belirtme hal ekidir. Karıştırmamaya çalış!
3. Hal (Durum) Ekleri
İsimlerin cümlede farklı durumları (yönelme, bulunma, ayrılma, belirtme) ifade etmesini sağlayan eklerdir.
- Belirtme Hali (-ı, -i, -u, -ü): Nesneyi belirtir.
Örnek: Kitabı okudum. (Neyi okudum? Kitabı.)
- Yönelme Hali (-a, -e): Bir yere veya kişiye yönelmeyi belirtir.
Örnek: Okula gittim. (Nereye gittim? Okula.)
- Bulunma Hali (-da, -de, -ta, -te): Bir yerde bulunmayı belirtir.
Örnek: Evde kaldım. (Nerede kaldım? Evde.)
- Ayrılma Hali (-dan, -den, -tan, -ten): Bir yerden veya kişiden ayrılmayı belirtir.
Örnek: Marketten geldim. (Nereden geldim? Marketten.)
4. Tamlayan Eki (-ın, -in, -un, -ün)
İsim tamlamalarında birinci isme (tamlayana) gelerek sahiplik veya ilgi ilişkisi kurar.
- Örnek: Kapının kolu, öğrencinin defteri.
📝 Fiil Çekim Ekleri
Fiillere gelerek onların zamanını, kimin yaptığını veya isteğini belirten eklerdir. Fiilin anlamını veya türünü değiştirmezler.
1. Kip Ekleri (Zaman ve Dilek Ekleri)
Fiilin hangi zamanda gerçekleştiğini veya hangi dilek/şartla yapıldığını belirtir.
- Haber (Bildirme) Kipleri: Fiilin ne zaman yapıldığını bildirir.
- Görülen Geçmiş Zaman (-dı, -di): Geldi.
- Duyulan Geçmiş Zaman (-mış, -miş): Gelmiş.
- Şimdiki Zaman (-yor): Geliyor.
- Gelecek Zaman (-acak, -ecek): Gelecek.
- Geniş Zaman (-r, -ar, -er): Gelir.
- Dilek (Tasarlama) Kipleri: Fiilin bir dilek, istek, şart veya gereklilikle yapıldığını bildirir.
- İstek Kipi (-a, -e): Geleyim.
- Gereklilik Kipi (-malı, -meli): Gelmeliyim.
- Şart Kipi (-sa, -se): Gelsem.
- Emir Kipi (Eki yoktur, şahıs ekleriyle çekimlenir): Gel!
2. Şahıs Ekleri (Kişi Ekleri)
Fiildeki işi kimin yaptığını belirten eklerdir.
- Ben geldim (-m)
- Sen geldin (-n)
- O geldi (eki yok)
- Biz geldik (-k)
- Siz geldiniz (-niz)
- Onlar geldiler (-ler)
3. Olumsuzluk Eki (-ma, -me)
Fiilin yapılmadığını veya yapılmayacağını belirten ektir.
- Örnek: Gelmedi, okumayor, yazmamalısın.
💡 İpucu: Fiillere gelen eklerin sırası genellikle şöyledir: Fiil kökü + Olumsuzluk eki + Kip eki + Şahıs eki. (Örn: Gel-me-yor-um)
Başarılar dilerim!
