Coğrafya biliminin temel olarak incelediği aşağıdaki kavramlardan hangisi, beşeri coğrafyanın kapsamına girmez?
A) Nüfus dağılışı
B) Göç hareketleri
C) Yer şekillerinin oluşumu
D) Kentsel yerleşme modelleri
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için öncelikle coğrafya biliminin temel dallarını ve her bir dalın neyi incelediğini iyi anlamamız gerekiyor.
- Coğrafya Bilimi: Coğrafya, yeryüzünü, insan ve doğal olaylar arasındaki ilişkileri inceleyen bir bilim dalıdır. Temel olarak iki ana dala ayrılır:
- Fiziki Coğrafya: Yeryüzündeki doğal ortamı, yani dağları, ovaları, denizleri, iklimi, bitki örtüsünü, toprakları ve su kaynaklarını inceler. İnsan etkisinden bağımsız doğal süreçlere odaklanır.
- Beşeri Coğrafya: İnsan faaliyetlerini, insan topluluklarının yeryüzündeki dağılışını, ekonomik etkinliklerini, kültürel özelliklerini, yerleşmelerini ve çevreyle olan etkileşimlerini inceler. Kısacası, insan faktörünün coğrafi ortam üzerindeki etkilerini ve insan yaşamının coğrafi boyutlarını araştırır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Nüfus dağılışı: İnsanların yeryüzüne nasıl ve neden dağıldığını, hangi bölgelerde yoğunlaştığını veya seyrek olduğunu inceler. Bu, doğrudan insan topluluklarıyla ilgili olduğu için beşeri coğrafyanın konusudur.
- B) Göç hareketleri: İnsanların bir yerden başka bir yere neden ve nasıl yer değiştirdiğini, bu hareketlerin sonuçlarını inceler. Bu da insan davranışları ve toplumsal hareketlilikle ilgili olduğu için beşeri coğrafyanın kapsamındadır.
- C) Yer şekillerinin oluşumu: Dağların, vadilerin, platoların, ovaların ve diğer yeryüzü şekillerinin hangi doğal süreçlerle (tektonik hareketler, volkanizma, erozyon, aşınma vb.) meydana geldiğini inceler. Bu konu, fiziki coğrafyanın bir alt dalı olan jeomorfolojinin alanına girer ve insan faaliyetlerinden bağımsız doğal süreçleri ele alır.
- D) Kentsel yerleşme modelleri: Şehirlerin nasıl kurulduğunu, büyüdüğünü, planlandığını, farklı fonksiyonlara sahip bölgelerinin nasıl oluştuğunu inceler. Bu da insan topluluklarının yerleşme biçimleri ve şehirleşme süreçleriyle ilgili olduğu için beşeri coğrafyanın önemli bir konusudur.
Görüldüğü gibi, A, B ve D seçenekleri insan faaliyetleri ve insan topluluklarıyla doğrudan ilgiliyken, C seçeneği tamamen doğal süreçleri ve yeryüzünün fiziksel yapısını incelemektedir. Bu nedenle, "yer şekillerinin oluşumu" beşeri coğrafyanın değil, fiziki coğrafyanın kapsamına girer.
Cevap C seçeneğidir.
