🎓 Özel adlara gelen çekim eklerini ayırmada kesme işareti Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, özel adlara gelen çekim eklerinin kesme işaretiyle ayrılması kurallarını ve dikkat etmeniz gereken istisnaları sade bir dille özetlemektedir. Testteki soruları doğru yanıtlamak için bu temel bilgileri iyi kavramalısınız.
📌 Özel Ad Nedir?
Özel adlar, evrende tek olan, benzeri bulunmayan varlıkları veya kavramları karşılayan adlardır. Büyük harfle başlarlar.
- Kişi Adları ve Soyadları: Ali, Ayşe, Mustafa Kemal Atatürk.
- Yer Adları: Türkiye, Ankara, Asya Kıtası, Ege Denizi, Ağrı Dağı.
- Kurum, Kuruluş, Dernek Adları: Türk Dil Kurumu, Milli Eğitim Bakanlığı, Yeşilay Derneği.
- Kitap, Dergi, Gazete, Sanat Eseri Adları: Nutuk, Varlık Dergisi, Hürriyet Gazetesi, Kaplumbağa Terbiyecisi.
- Özel Gün ve Ay Adları: Ramazan Bayramı, Cumhuriyet Bayramı, 29 Ekim, Mart (belirli bir tarihle kullanıldığında).
- Millet, Boy, Dil Adları: Türk, İngiliz, Oğuz, Türkçe, İngilizce.
📌 Çekim Eki Nedir?
Çekim ekleri, kelimelerin anlamını veya türünü değiştirmeyen, sadece cümle içindeki görevlerini veya ait oldukları kişiyi belirten eklerdir.
- Durum (Hâl) Ekleri: Kelimeye yönelme (-e, -a), bulunma (-de, -da, -te, -ta), ayrılma (-den, -dan, -ten, -tan) veya belirtme (-i, -ı, -u, -ü) anlamı katarlar.
- Örnek: eve, okulda, işten, kitabı.
- İyelik (Sahiplik) Ekleri: Varlığın kime veya neye ait olduğunu belirtirler.
- Örnek: kalemim (benim kalemim), evin (senin evin), kitabı (onun kitabı).
- Çokluk Eki: Kelimeye birden fazla olma anlamı katan "-ler, -lar" ekidir.
- Örnek: kalemler, öğrenciler.
💡 İpucu: Çekim ekleri, kelimenin anlamını değiştirmediği için yeni bir sözcük türetmezler. Bu, onları yapım eklerinden ayıran en önemli özelliktir.
📌 Kesme İşaretinin Kullanıldığı Yerler (Özel Ad + Çekim Eki)
Genel kural olarak, özel adlara gelen çekim ekleri kesme işaretiyle (apostrof) ayrılır.
- Kişi Adları ve Soyadlarına Gelen Çekim Ekleri:
- Örnek: Ali'nin, Ayşe'ye, Mustafa Kemal Atatürk'ü.
- Yer Adlarına Gelen Çekim Ekleri:
- Örnek: Ankara'ya, Türkiye'de, Ege Denizi'nden.
- Kitap, Dergi, Sanat Eseri Adlarına Gelen Çekim Ekleri:
- Örnek: Nutuk'u, Varlık Dergisi'nde, Kaplumbağa Terbiyecisi'ni.
- Özel Gün ve Ay Adlarına Gelen Çekim Ekleri:
- Örnek: Ramazan Bayramı'nı, 29 Ekim'de, Salı'dan (belirli bir Salı kastedildiğinde).
⚠️ Dikkat: Kısaltmalara gelen ekler de kesme işaretiyle ayrılır (TDK'nin, TBMM'ye).
📌 Kesme İşaretinin Kullanılmadığı Yerler (Özel Ad + Çekim Eki İstisnaları)
Bazı durumlarda, özel adlara çekim ekleri gelse bile kesme işareti kullanılmaz. Bu istisnalar testlerde sıkça karşınıza çıkar.
- Kurum, Kuruluş, Kurul ve İş Yeri Adlarına Gelen Çekim Ekleri:
- Örnek: Türkiye Büyük Millet Meclisine (doğru), Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (yanlış).
- Örnek: Türk Dil Kurumundan (doğru), Türk Dil Kurumu'ndan (yanlış).
- Örnek: Milli Eğitim Bakanlığına (doğru), Milli Eğitim Bakanlığı'na (yanlış).
💡 İpucu: Kurum adları bir bütün olarak kabul edilir ve ekler onlara doğrudan bağlanır.
- Yapım Eklerinden Sonra Gelen Çekim Ekleri:
Özel adlara gelen yapım ekleri (kelimenin anlamını veya türünü değiştiren ekler) kesme işaretiyle ayrılmaz. Yapım ekinden sonra gelen çekim ekleri de ayrılmaz.
- Örnek: Türkçe (özel ad + yapım eki -çe), Türkçenin (doğru), Türkçe'nin (yanlış).
- Örnek: Ankaralı (özel ad + yapım eki -lı), Ankaralının (doğru), Ankaralı'nın (yanlış).
- Örnek: Hristiyanlık (özel ad + yapım eki -lık), Hristiyanlıktan (doğru), Hristiyanlık'tan (yanlış).
⚠️ Dikkat: Yapım ekleri, özel adın anlamını değiştirerek ondan yeni bir kelime türettiği için, bu yeni kelimeye gelen çekim ekleri ayrılmaz.
- Çokluk Eki (-ler / -lar) ve Sonrası:
Özel adlara gelen çokluk eki "-ler / -lar" asla kesme işaretiyle ayrılmaz. Bu ekten sonra gelen diğer çekim ekleri de ayrılmaz.
- Örnek: Ayşeler (doğru), Ayşe'ler (yanlış).
- Örnek: Ayşelerin (doğru), Ayşeler'in (yanlış).
- Örnek: Türklerin (doğru), Türkler'in (yanlış).
💡 İpucu: "Ayşeler" gibi ifadeler, "Ayşe ve ailesi/benzerleri" gibi bir grubu veya genellemeyi ifade eder. Bu durumda kesme kullanılmaz.
