Yeni aldığım kitabı okulda, evde, parkta hatta otobüste bile okuyorum çünkü çok sürükleyici.
A) Yeni aldığım kitabı okulda, evde, parkta hatta otobüstede bile okuyorum çünkü çok sürükleyici.
B) Yeni aldığım kitabı okulda, evde, parkta hatta otobüste bile okuyorum çünkü çok sürükleyici.
C) Yeni aldığım kitabı okulda, evde, parkta hatta otobüsde bile okuyorum çünkü çok sürükleyici.
D) Yeni aldığım kitabı okulda, evde, parkta hatta otobüstede bile okuyorum çünkü çok sürükleyici.
Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkçe dil bilgisi kurallarından, özellikle bulunma hâl eki (-de, -da, -te, -ta) ve ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) kuralının doğru kullanımını arıyoruz. Cümledeki anlam bütünlüğünü ve yazım kurallarını dikkatlice inceleyelim.
- Öncelikle, cümlenin orijinal hali ve anlamı şudur: "Yeni aldığım kitabı okulda, evde, parkta hatta otobüste bile okuyorum çünkü çok sürükleyici." Burada "okulda", "evde", "parkta" ve "otobüste" kelimeleri, kitabın okunduğu yerleri belirten bulunma hâl ekini doğru bir şekilde almıştır. Özellikle "parkta" ve "otobüste" kelimelerinde "fıstıkçı şahap" kuralı olarak bilinen ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) kuralı uygulanmıştır. Yani kelime 'p, f, s, t, k, ç, ş, h' sert ünsüzlerinden biriyle bitiyorsa, -de/-da eki -te/-ta şeklini alır.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yeni aldığım kitabı okulda, evde, parkta hatta otobüstede bile okuyorum çünkü çok sürükleyici.
- Bu seçenekte "otobüstede" kelimesi hatalıdır. "Otobüs" kelimesi 's' sert ünsüzü ile bittiği için bulunma hâl eki "-te" olmalıdır ("otobüste"). Ancak burada gereksiz yere bir "-de" eki daha eklenerek "otobüstede" şeklinde yanlış bir kullanım yapılmıştır. Bu, hem dil bilgisi hem de yazım açısından yanlıştır.
- B) Yeni aldığım kitabı okulda, evde, parkta hatta otobüste bile okuyorum çünkü çok sürükleyici.
- Bu seçenekteki tüm kelimeler doğru yazılmıştır. "Okulda", "evde", "parkta" ve "otobüste" kelimeleri bulunma hâl ekini doğru almış ve ünsüz benzeşmesi kuralına uygun olarak kullanılmıştır. "Park" kelimesi 'k' ile bittiği için "-ta", "otobüs" kelimesi 's' ile bittiği için "-te" eki almıştır. "Bile" kelimesi de ayrı yazılan bir bağlaç olup doğru kullanılmıştır. Bu cümle, dil bilgisi ve yazım kurallarına tamamen uygundur.
- C) Yeni aldığım kitabı okulda, evde, parkta hatta otobüsde bile okuyorum çünkü çok sürükleyici.
- Bu seçenekte "otobüsde" kelimesi hatalıdır. "Otobüs" kelimesi 's' sert ünsüzü ile bittiği için bulunma hâl eki "-de" değil, ünsüz benzeşmesi kuralına göre "-te" olmalıdır. Doğrusu "otobüste" şeklindedir.
- D) Yeni aldığım kitabı okulda, evde, parkta hatta otobüstede bile okuyorum çünkü çok sürükleyici.
- Bu seçenek de A seçeneği ile aynı hatayı içermektedir. "Otobüstede" kelimesi, yukarıda açıklandığı gibi, gereksiz ve yanlış bir ek kullanımıdır. Doğrusu "otobüste" olmalıdır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, tüm dil bilgisi ve yazım kurallarına uygun olan seçeneğin B olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
