Bir bitki fizyoloğu laboratuvarında oksin hormonunun bitki gelişimine etkisini incelemek isteyen araştırmacı, aşağıdaki deney düzeneklerinden hangisini kullanırsa oksinin fototropizma üzerindeki etkisini en net şekilde gözlemleyebilir?
A) Işık almayan ortamda kök gelişimi izlenen düzenek
B) Işık kaynağına dik büyüyen gövde kesitleri içeren düzenek
C) Işığın tek yönden geldiği ortamda gövde büyümesi izlenen düzenek
D) Nem oranı kontrollü ortamda yaprak genişlemesi ölçülen düzenek
Oksin hormonunun fototropizma üzerindeki etkisini en net şekilde gözlemlemek için, deney düzeneğinin fototropizma olayının gerçekleşmesini sağlayacak ve bu olayı etkileyen faktörleri kontrol altında tutacak şekilde tasarlanması gerekmektedir. Fototropizma, bitkinin ışığa doğru veya ışıktan uzağa yönelme hareketidir ve bu hareketin temel tetikleyicisi tek yönlü ışıktır.
- A) Işık almayan ortamda kök gelişimi izlenen düzenek: Fototropizma, ışık varlığında gözlemlenen bir tepkidir. Işık almayan bir ortamda fototropizma gözlenemez. Ayrıca, kökler genellikle negatif fototropizma (ışıktan kaçma) gösterse de, gövdelerdeki pozitif fototropizma (ışığa yönelme) çok daha belirgin ve oksin etkisiyle daha net ilişkilidir. Bu düzenek, fototropizmayı incelemek için uygun değildir.
- B) Işık kaynağına dik büyüyen gövde kesitleri içeren düzenek: Işık kaynağına dik büyüyen bir gövde, ışığın her yönden eşit geldiği veya yukarıdan geldiği bir durumu ifade eder. Fototropizma için ışığın tek bir yönden gelmesi ve bitkide asimetrik bir ışık uyarısı oluşturması gerekir. Bu düzenek, fototropizma tepkisini tetiklemeyecektir.
- C) Işığın tek yönden geldiği ortamda gövde büyümesi izlenen düzenek: Bu düzenek, fototropizma olayını incelemek için ideal koşulları sağlar.
- Işığın tek yönden gelmesi: Bu durum, bitkinin ışık alan ve gölgede kalan tarafları arasında bir fark yaratır. Oksin hormonu, ışık alan taraftan gölgede kalan tarafa doğru hareket eder ve gölgede kalan tarafta birikir.
- Gövde büyümesi izlenmesi: Bitki gövdeleri, pozitif fototropizma gösterir; yani ışığa doğru yönelirler. Gölgede biriken oksin, bu taraftaki hücrelerin daha hızlı uzamasını sağlayarak gövdenin ışığa doğru bükülmesine neden olur. Bu durum, oksinin fototropizma üzerindeki etkisini doğrudan gözlemlememizi sağlar.
- D) Nem oranı kontrollü ortamda yaprak genişlemesi ölçülen düzenek: Bu düzenek, bitkinin nem dengesi ve yaprak gelişimi gibi farklı fizyolojik süreçleri incelemek için uygun olabilir. Ancak, fototropizma (ışığa yönelme) veya oksinin bu spesifik etki üzerindeki rolünü gözlemlemek için tasarlanmamıştır. Nem oranı ve yaprak genişlemesi, fototropizma ile doğrudan ilişkili değildir.
Bu nedenle, oksinin fototropizma üzerindeki etkisini en net şekilde gözlemlemek için ışığın tek yönden geldiği ve bitki gövdesinin büyümesinin izlendiği bir düzenek kullanılmalıdır.
Cevap C seçeneğidir.
