Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, Türkçe'nin önemli ses olaylarından biri olan "Büyük Ünlü Uyumu" kuralını ve eklerin sözcüklere nasıl uyum sağladığını inceleyeceğiz. Adım adım ilerleyerek doğru cevabı bulalım.
- Büyük Ünlü Uyumu (Kalınlık-İncelik Uyumu) Nedir?
- Türkçede bir sözcüğün ilk hecesindeki ünlü kalın (a, ı, o, u) ise, sonraki hecelerdeki ünlüler de kalın olmalıdır.
- Eğer ilk hecedeki ünlü ince (e, i, ö, ü) ise, sonraki hecelerdeki ünlüler de ince olmalıdır.
- Kısacası, bir sözcükteki tüm ünlülerin ya kalın ya da ince olması gerekir.
- Şimdi, seçeneklerdeki sözcüklere "-de" ekini getirerek oluşan yeni sözcüklerin büyük ünlü uyumuna uyup uymadığını kontrol edelim. Unutmayalım ki "-de" eki ince ünlülü bir ektir.
- A) Kitap
- "Kitap" sözcüğünün ünlüleri: i (ince), a (kalın). Bu sözcük zaten büyük ünlü uyumuna uymaz.
- Sonuna "-de" eki getirildiğinde: "Kitapde"
- "Kitapde" sözcüğünün ünlüleri: i (ince), a (kalın), e (ince).
- Görüldüğü gibi, ince ve kalın ünlüler bir aradadır. Bu nedenle "Kitapde" sözcüğü büyük ünlü uyumuna uymaz.
- B) Defter
- "Defter" sözcüğünün ünlüleri: e (ince), e (ince). Bu sözcük büyük ünlü uyumuna uyar.
- Sonuna "-de" eki getirildiğinde: "Defterde"
- "Defterde" sözcüğünün ünlüleri: e (ince), e (ince), e (ince).
- Tüm ünlüler ince olduğu için "Defterde" sözcüğü büyük ünlü uyumuna uyar.
- C) Kalem
- "Kalem" sözcüğünün ünlüleri: a (kalın), e (ince). Bu sözcük büyük ünlü uyumuna uymaz.
- Sonuna "-de" eki getirildiğinde: "Kalemde"
- "Kalemde" sözcüğünün ünlüleri: a (kalın), e (ince), e (ince).
- Kalın ve ince ünlüler bir aradadır. Bu nedenle "Kalemde" sözcüğü büyük ünlü uyumuna uymaz.
- D) Silgi
- "Silgi" sözcüğünün ünlüleri: i (ince), i (ince). Bu sözcük büyük ünlü uyumuna uyar.
- Sonuna "-de" eki getirildiğinde: "Silgide"
- "Silgide" sözcüğünün ünlüleri: i (ince), i (ince), e (ince).
- Tüm ünlüler ince ünlü grubundadır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "-de" eki getirildiğinde büyük ünlü uyumuna uyan tek sözcük "Defter" olmuştur.
Cevap B seçeneğidir.
