🎓 Yasama nedir (TBMM) Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) ve yasama yetkisi kavramlarını temelden anlamanı sağlayacak önemli bilgileri içerir. Testte karşılaşabileceğin ana konulara sade ve anlaşılır bir bakış sunar.
📌 Yasama Yetkisi Nedir?
Yasama yetkisi, devletin üç ana gücünden (yasama, yürütme, yargı) biridir. En basit tanımıyla, kanun yapma, değiştirme ve yürürlükten kaldırma gücüdür.
- Kanun Yapma: Toplumun düzenini sağlayan kuralları (kanunları) belirleme yetkisidir.
- Kim Kullanır? Türkiye'de yasama yetkisi, Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından kullanılır.
- Devredilemezlik: Bu yetki, TBMM tarafından başka bir organa veya kişiye devredilemez.
💡 İpucu: Yasama, "yasa koyma" eylemini ifade eder. Yürütme, yasaları uygulama; yargı ise uyuşmazlıkları çözme ve adaleti sağlama gücüdür.
📌 Yasama Yetkisinin Temel Özellikleri
Türk Anayasası'na göre yasama yetkisinin bazı önemli özellikleri vardır. Bu özellikler, demokratik bir hukuk devletinde yasama organının nasıl işlemesi gerektiğini belirler.
- Genellik: TBMM, Anayasa'ya aykırı olmamak şartıyla her konuda kanun yapabilir. Konu sınırlaması yoktur.
- Aslilik (İlksellik): TBMM, bir konu hakkında doğrudan, yani başka bir makamın iznine veya onayına gerek duymadan kanun yapabilir.
- Devredilemezlik: Yasama yetkisi, TBMM'ye aittir ve bu yetki devredilemez. TBMM, kanun yapma görevini başka bir organa veremez.
⚠️ Dikkat: "Devredilemezlik" özelliği, TBMM'nin kendi yetkisini bir başkasına aktaramayacağı anlamına gelir. Ancak, Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri gibi istisnai düzenlemeler, Anayasa'da belirtilen sınırlar içinde yürütme organına belirli konularda düzenleme yapma yetkisi tanır; bu, yasama yetkisinin devri değildir, Anayasal bir düzenlemedir.
📌 Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)
TBMM, Türk Milleti'nin temsilcilerinden oluşan, yasama yetkisini kullanan tek organdır. Üyeleri, genel oyla seçilen milletvekilleridir.
- Üye Sayısı: TBMM, 600 milletvekilinden oluşur.
- Seçim Dönemi: Milletvekilleri, beş yılda bir yapılan genel seçimlerle seçilirler.
- Görev Süresi: Milletvekillerinin görev süresi, yeni TBMM'nin göreve başlamasına kadar devam eder.
- Başkanlık Divanı: Meclisin çalışmalarını yöneten, Meclis Başkanı, Başkanvekilleri, Katip Üyeler ve İdare Amirlerinden oluşan organdır.
📝 Ek Bilgi: TBMM, Ankara'da bulunur ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kalbidir.
📌 Milletvekili Olma Şartları
Her Türk vatandaşı milletvekili adayı olamaz. Anayasada belirtilen bazı şartları taşımak gerekir.
- Yaş Şartı: 18 yaşını doldurmuş olmak.
- Vatandaşlık: Türk vatandaşı olmak.
- Eğitim: En az ilkokul mezunu olmak.
- Askerlik: Askerlikle ilişiği bulunmamak (yapmış olmak, muaf olmak veya tecil edilmiş olmak).
- Kısıtlılık: Kısıtlı olmamak (akıl hastalığı veya savurganlık nedeniyle yasal kısıtlılık).
- Mahkumiyet: Yüz kızartıcı suçlardan (hırsızlık, dolandırıcılık, rüşvet vb.) hüküm giymemiş olmak. Terör suçlarından hüküm giymemiş olmak.
💡 İpucu: Bu şartlardan herhangi birini taşımayan kişi milletvekili seçilemez, seçilmiş olsa bile milletvekilliği düşer.
📌 Milletvekili Dokunulmazlığı ve Sorumsuzluğu
Milletvekillerinin görevlerini özgürce yapabilmeleri için Anayasa tarafından tanınan iki önemli güvence vardır: dokunulmazlık ve sorumsuzluk.
- Milletvekili Sorumsuzluğu (Yasama Sorumsuzluğu):
- Milletvekillerinin, Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden, Meclis'te ileri sürdükleri düşüncelerden ve bunları Meclis dışında tekrarlamaktan dolayı hukuki veya cezai sorumluluk taşımamasıdır.
- Bu durum, milletvekilliği sona erse bile devam eder.
- Örnek: Bir milletvekilinin Meclis kürsüsünden yaptığı bir konuşma nedeniyle dava edilememesi.
- Milletvekili Dokunulmazlığı (Yasama Dokunulmazlığı):
- Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği iddia edilen milletvekilinin, Meclis kararı olmadıkça tutulamaması, sorguya çekilememesi, tutuklanamaması ve yargılanamamasıdır.
- Bu durum, milletvekilliği sona erdiğinde ortadan kalkar ve kişi hakkında soruşturma/kovuşturma devam edebilir.
- Örnek: Bir milletvekili hakkında suç duyurusu olsa bile, Meclis dokunulmazlığını kaldırmadan yargılanamaz.
⚠️ Dikkat: Dokunulmazlık ile sorumsuzluk farklı şeylerdir. Sorumsuzluk, konuşmalarla ilgili kalıcı bir koruma sağlarken; dokunulmazlık, suç iddialarına karşı geçici bir yargılanmama halidir ve Meclis tarafından kaldırılabilir.
📌 TBMM'nin Görev ve Yetkileri
TBMM'nin en temel görevi yasama yetkisini kullanmaktır. Ancak bunun dışında da önemli görev ve yetkileri bulunur.
- Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak.
- Bütçe ve kesin hesap kanun tekliflerini görüşmek ve kabul etmek.
- Para basılmasına karar vermek.
- Savaş ilanına karar vermek.
- Milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak.
- Genel ve özel af ilanına karar vermek (Anayasa'da belirtilen istisnalar hariç).
- Anayasa'yı değiştirmek.
📝 Unutma: TBMM, demokratik sistemimizin temel direğidir ve milletin iradesini temsil eder.
