Bir deneyde hipofiz bezi çıkarılan bir sıçanda aşağıdaki durumlardan hangisi gözlenmez?
A) Tiroid bezinin küçülmesi
B) Büyümenin durması
C) Kan şekeri düzeyinin artması
D) Böbreklerden su geri emiliminin azalması
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için öncelikle hipofiz bezinin vücudumuzdaki ve dolayısıyla sıçanlardaki temel görevlerini ve salgıladığı hormonları hatırlamamız gerekiyor. Hipofiz bezi, diğer endokrin bezlerin çalışmasını düzenleyen "ana bez" olarak bilinir.
- Hipofiz Bezinin Görevleri ve Hormonları:
- Ön Hipofiz (Adenohipofiz):
- TSH (Tiroid Uyarıcı Hormon): Tiroid bezini uyarır.
- GH (Büyüme Hormonu): Büyümeyi sağlar.
- ACTH (Adrenokortikotropik Hormon): Böbrek üstü bezinin kabuk (korteks) kısmını uyarır.
- FSH, LH (Gonadotropinler): Eşey bezlerini uyarır.
- Prolaktin: Süt üretimini uyarır.
- Arka Hipofiz (Nörohipofiz): (Aslında hipotalamusta üretilen hormonları depolar ve salgılar.)
- ADH (Antidiüretik Hormon / Vazopressin): Böbreklerden su geri emilimini artırır.
- Oksitosin: Rahim kasılmaları ve süt salgılanması.
- Şimdi hipofiz bezi çıkarıldığında bu hormonların hiçbiri salgılanamayacağı için, her bir seçeneği bu bilgi ışığında değerlendirelim:
- A) Tiroid bezinin küçülmesi: Hipofiz bezi TSH salgılar. TSH, tiroid bezini uyararak hormon üretmesini ve büyümesini sağlar. Hipofiz çıkarıldığında TSH salgılanmayacağı için tiroid bezi uyarılmaz, zamanla küçülür (atrofiye uğrar) ve az hormon üretir. Bu durum gözlenir.
- B) Büyümenin durması: Hipofiz bezi GH (Büyüme Hormonu) salgılar. GH, vücudun büyümesini sağlayan temel hormondur. Hipofiz çıkarıldığında GH salgılanmayacağı için büyüme durur. Bu durum gözlenir.
- C) Kan şekeri düzeyinin artması: Kan şekeri düzeyinin düzenlenmesinde temel olarak pankreastan salgılanan insülin (şekeri düşürür) ve glukagon (şekeri yükseltir) hormonları etkilidir. Hipofizden salgılanan ACTH, böbrek üstü bezinden kortizol salgılanmasını uyarır. Kortizol kan şekerini artırıcı etkiye sahiptir. Ancak hipofiz çıkarıldığında ACTH salgılanmayacağı için kortizol seviyesi düşer. Ayrıca büyüme hormonu (GH) da kan şekerini artırıcı etkiye sahip olabilir. GH'nin yokluğu da kan şekerini yükseltmez, aksine düşürücü etki yapabilir. Dolayısıyla, hipofiz bezinin çıkarılması doğrudan kan şekeri düzeyinde belirgin bir artışa neden olmaz; hatta kortizol ve GH eksikliği nedeniyle kan şekeri düşme eğiliminde olabilir. Bu durum gözlenmez.
- D) Böbreklerden su geri emiliminin azalması: Hipofiz bezinin arka lobundan ADH (Antidiüretik Hormon) salgılanır. ADH, böbreklerden suyun geri emilimini artırarak vücudun su dengesini korur. Hipofiz çıkarıldığında ADH salgılanamayacağı için böbreklerden su geri emilimi azalır, bu da idrar miktarının artmasına ve vücuttan su kaybına yol açar (diyabetes insipidus benzeri durum). Bu durum gözlenir.
Yukarıdaki analizlere göre, hipofiz bezi çıkarılan bir sıçanda kan şekeri düzeyinin artması beklenmez.
Cevap C seçeneğidir.
