Uluğ Bey'in Semerkant'ta kurduğu rasathane ve yıldız kataloğu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Sadece Ay'ın hareketlerini incelemiştir
B) Kopernik'ten önce güneş merkezli sistemi kanıtlamıştır
C) O dönemin en doğru yıldız kataloğunu hazırlamıştır
D) Yalnızca İslam dünyasında kullanılmıştır
Sevgili öğrenciler, bu soruda Uluğ Bey'in Semerkant'ta kurduğu rasathane ve hazırladığı yıldız kataloğu hakkında doğru bilgiyi bulmamız isteniyor. Uluğ Bey, 15. yüzyılda yaşamış büyük bir Türk-İslam bilgini, matematikçi ve astronomdur. Onun çalışmaları, bilim tarihinde önemli bir yere sahiptir.
-
A) Sadece Ay'ın hareketlerini incelemiştir: Bu ifade doğru değildir. Uluğ Bey ve ekibi, Semerkant Rasathanesi'nde sadece Ay'ı değil, Güneş'i, gezegenleri ve binlerce yıldızı gözlemlemiş, bunların hareketlerini ve konumlarını detaylı bir şekilde incelemişlerdir. Çalışmaları çok daha kapsamlıydı ve gök cisimlerinin genel hareketlerini anlamaya yönelikti.
-
B) Kopernik'ten önce güneş merkezli sistemi kanıtlamıştır: Bu da doğru bir bilgi değildir. Uluğ Bey, o dönemde yaygın olan ve Batlamyus tarafından geliştirilen yer merkezli (geosantrik) evren modelini benimsemiş ve bu model içinde gözlemlerini yapmıştır. Güneş merkezli (heliosantrik) sistemi bilimsel olarak ortaya koyan ve kanıtlayan kişi, Uluğ Bey'den yaklaşık bir asır sonra yaşamış olan Kopernik'tir.
-
C) O dönemin en doğru yıldız kataloğunu hazırlamıştır: İşte bu ifade kesinlikle doğrudur! Uluğ Bey'in hazırladığı ve "Zic-i Sultani" (Sultan'ın Yıldız Cetvelleri) olarak bilinen yıldız kataloğu, o döneme kadar yapılmış en kapsamlı ve en doğru yıldız kataloglarından biriydi. Bu katalogda 1018 yıldızın konumu büyük bir hassasiyetle belirlenmişti. Bu başarı, rasathanenin gelişmiş aletleri (özellikle Fakhri Sekstantı) ve Uluğ Bey'in matematiksel dehası sayesinde gerçekleşmiştir. Bu katalog, uzun yıllar boyunca hem Doğu'da hem de Batı'da astronomi çalışmalarına temel teşkil etmiştir.
-
D) Yalnızca İslam dünyasında kullanılmıştır: Bu ifade de yanlıştır. Uluğ Bey'in eserleri, özellikle "Zic-i Sultani", sadece İslam dünyasıyla sınırlı kalmamış, çevirileri yapılarak Avrupa'ya da ulaşmış ve Avrupalı astronomlar tarafından da kullanılmış ve referans alınmıştır. Bilimsel bilgi evrenseldir ve Uluğ Bey'in mirası da tüm dünyayı etkilemiştir.
Bu açıklamalar ışığında, Uluğ Bey'in Semerkant'taki çalışmalarıyla ilgili en doğru ifade, o dönemin en doğru yıldız kataloğunu hazırlamış olmasıdır.
Cevap C seçeneğidir.
