Teleskobun yapısı 7. sınıf Test 1

Aynalı teleskoplarda kullanılan çukur aynanın temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gelen ışığı dağıtmak
B) Gelen ışığı renklerine ayırmak
C) Gelen ışığı bir noktada toplamak
D) Gelen ışığı yönünü değiştirmeden geçirmek

Aynalı teleskoplarda kullanılan çukur aynanın temel işlevini anlamak için, öncelikle çukur aynaların ışık üzerindeki etkisini ve teleskopların ne amaçla kullanıldığını hatırlayalım.

• Aynalı Teleskopların Amacı: Aynalı (reflektör) teleskoplar, uzaktaki gök cisimlerinden gelen çok az miktardaki ışığı toplayarak, bu ışığı bir noktada odaklamak ve böylece daha parlak ve net bir görüntü elde etmek için tasarlanmıştır. Bu sayede, çıplak gözle görülemeyen veya çok sönük olan cisimler gözlemlenebilir hale gelir.
• Çukur Aynaların Özelliği: Çukur aynalar, yüzeyleri içe doğru kavisli olan aynalardır. Bu kavisli yapıları sayesinde, kendilerine paralel olarak gelen ışık ışınlarını (uzak cisimlerden gelen ışık ışınları genellikle paralel kabul edilir) tek bir noktada, yani odak noktasında toplama özelliğine sahiptirler. Bu özelliklerine "yakınsak" veya "toplayıcı" ayna denir.
• Seçenekleri İnceleyelim:
• A) Gelen ışığı dağıtmak: Bu, çukur aynaların değil, dışa doğru kavisli olan tümsek (konveks) aynaların özelliğidir. Tümsek aynalar ışığı dağıtır. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
• B) Gelen ışığı renklerine ayırmak: Işığı renklerine ayırma (spektruma ayırma) işlevi prizmalar veya merceklerdeki renk sapması (kromatik aberasyon) ile ilişkilidir. Aynalar, ışığı renklerine ayırma gibi birincil bir işlev görmezler. Bu nedenle B seçeneği yanlıştır.
• C) Gelen ışığı bir noktada toplamak: Aynen yukarıda açıkladığımız gibi, çukur aynaların en temel ve teleskoplardaki en önemli işlevi, uzaydan gelen zayıf ışığı toplayarak bir odak noktasında biriktirmektir. Bu sayede zayıf ışık güçlenir ve net bir görüntü oluşur. Bu, aynalı teleskopların çalışma prensibinin temelidir. Bu nedenle C seçeneği doğrudur.
• D) Gelen ışığı yönünü değiştirmeden geçirmek: Aynalar, ışığı yansıtan yüzeylerdir. Işığı yansıttıkları için yönünü değiştirirler. Işığı yönünü değiştirmeden geçiren maddeler şeffaf maddelerdir (cam, su, hava gibi). Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.

Cevap C seçeneğidir.