Sanatçı, son albümünde farklı tarzlarda şarkılara yer vermiş ve hayranlarını şaşırtmıştır.
Bu cümlede aşağıdaki anlatım bozukluklarından hangisi vardır?
A) Özne-yüklem uyumsuzluğu
B) Dolaylı tümleç eksikliği
C) Nesne eksikliği
D) Gereksiz sözcük kullanımı
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu tür cümlelerdeki anlatım bozukluklarını bulmak için cümlenin ögelerini doğru bir şekilde ayırmamız ve her yüklemin kendi ögeleriyle uyumlu olup olmadığını kontrol etmemiz gerekir. Şimdi sorumuzdaki cümleyi adım adım inceleyelim:
- Cümleyi İnceleyelim: "Sanatçı, son albümünde farklı tarzlarda şarkılara yer vermiş ve hayranlarını şaşırtmıştır."
- Bu cümle, "ve" bağlacıyla birbirine bağlanmış iki ayrı yargıdan oluşmaktadır. Bu tür cümlelerde, ortak kullanılan ögelerin her iki yargıya da uygun olup olmadığını kontrol etmeliyiz.
- Birinci Yargı: "Sanatçı, son albümünde farklı tarzlarda şarkılara yer vermiş."
- Yüklem: "yer vermiş"
- Özne: "Sanatçı" (Kim yer vermiş?)
- Dolaylı Tümleç: "farklı tarzlarda şarkılara" (Neye yer vermiş?)
- Bu yargıda herhangi bir anlatım bozukluğu bulunmamaktadır.
- İkinci Yargı: "ve hayranlarını şaşırtmıştır."
- Yüklem: "şaşırtmıştır"
- Özne: "Sanatçı" (Kim şaşırtmıştır? - Ortak özne)
- Nesne: "hayranlarını" (Kimi şaşırtmıştır?)
- Şimdi bu iki yargıyı birleştirdiğimizde ortaya çıkan durumu değerlendirelim. "Sanatçı, farklı tarzlarda şarkılara yer vermiş" eylemi, "hayranlarını şaşırtmıştır" eyleminin nedenidir. Yani sanatçı, bu şarkılara yer vermesiyle hayranlarını şaşırtmıştır.
- "Şaşırtmak" fiili, birini bir şeye karşı şaşırtmak anlamında kullanıldığında, genellikle bir dolaylı tümleç (neye/kime) gerektirir. Örneğin, "Bu duruma herkesi şaşırttı." gibi.
- Cümlemizde, "Sanatçı, hayranlarını şaşırtmıştır" ifadesi tek başına doğru gibi görünse de, cümlenin bütünündeki anlamı tamamlamak için "neyiyle/neye" şaşırttığı belirtilmelidir. Sanatçı, "farklı tarzlarda şarkılara yer vermesiyle" veya "bu durumuyla" hayranlarını şaşırtmıştır.
- Eğer bu eksikliği gidermek için bir dolaylı tümleç eklersek, cümle şöyle olur: "Sanatçı, son albümünde farklı tarzlarda şarkılara yer vermiş ve (bu durumuyla/bu duruma) hayranlarını şaşırtmıştır." Burada "bu duruma" ifadesi bir dolaylı tümleçtir.
- Cümlede bu dolaylı tümleç eksik olduğu için anlatım bozukluğu meydana gelmiştir.
- Diğer Seçenekleri İnceleyelim:
- A) Özne-yüklem uyumsuzluğu: "Sanatçı" tekil, "yer vermiş" ve "şaşırtmıştır" yüklemleri de tekil. Uyumsuzluk yok.
- C) Nesne eksikliği: "şaşırtmıştır" yükleminin nesnesi "hayranlarını" mevcuttur. Eksiklik yok.
- D) Gereksiz sözcük kullanımı: Cümlede anlamı bozan veya tekrar eden gereksiz bir sözcük bulunmamaktadır.
Bu durumda, cümlenin ikinci yargısında "neyiyle/neye" şaşırtıldığına dair bir dolaylı tümleç eksikliği bulunmaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
