6. "Yeni açılan restoranın yemekleri hem lezzetli hem de çok lezzetliydi."
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun benzeri aşağıdakilerin hangisinde vardır?
A) Odasını her zaman düzenli ve tertipli tutardı.
B) Konuşması herkesi etkilemiş ve duygulandırmıştı.
C) Proje hem zamanında hem de eksiksiz tamamlandı.
D) Bu kitabı okumak hem eğlenceli hem de öğreticiydi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümledeki anlatım bozukluğunun türünü tespit edip, benzer bir bozukluğun hangi seçenekte olduğunu bulmamız isteniyor. Anlatım bozuklukları, dilimizi doğru ve etkili kullanmak için dikkat etmemiz gereken önemli konulardan biridir.
Şimdi adım adım inceleyelim:
- Ana Cümleyi İnceleyelim: "Yeni açılan restoranın yemekleri hem lezzetli hem de çok lezzetliydi."
- Burada "lezzetli" kelimesi ile "çok lezzetli" kelimesi bir arada kullanılmıştır. "Çok lezzetli" ifadesi, "lezzetli" kelimesinin zaten anlamını pekiştiren, derecesini artıran bir ifadedir. İki ifadenin aynı anda kullanılması, anlamda bir fazlalık, yani gereksiz sözcük kullanımına yol açar. Bu durum, anlatım bozukluğudur. Cümle, "Yeni açılan restoranın yemekleri çok lezzetliydi." veya "Yeni açılan restoranın yemekleri hem lezzetli hem de doyurucuydu." gibi farklı bir şekilde kurulabilirdi.
- Bu anlatım bozukluğunun temelinde, anlamca birbirini kapsayan veya eş anlamlı/yakın anlamlı sözcüklerin gereksiz yere bir arada kullanılması yatar.
- Seçenekleri İnceleyelim: Şimdi bu tür bir anlatım bozukluğunun hangi seçenekte olduğunu bulmaya çalışalım.
- A) Odasını her zaman düzenli ve tertipli tutardı.
- "Düzenli" ve "tertipli" kelimeleri eş anlamlıdır. Her ikisi de aynı anlamı ifade eder: belli bir düzene sahip, dağınık olmayan. Bu iki kelimenin aynı cümlede bir arada kullanılması gereksizdir ve anlatım bozukluğuna yol açar. Tıpkı ana cümledeki "lezzetli" ve "çok lezzetli" gibi, burada da eş anlamlı iki kelime fazladan kullanılmıştır.
- B) Konuşması herkesi etkilemiş ve duygulandırmıştı.
- "Etkilemek" ve "duygulandırmak" kelimeleri yakın anlamlı olsa da, tam olarak eş anlamlı değildir. Bir konuşma insanı etkileyebilir ama duygulandırmayabilir, ya da tam tersi olabilir. Dolayısıyla burada bir gereksiz sözcük kullanımı yoktur.
- C) Proje hem zamanında hem de eksiksiz tamamlandı.
- "Zamanında" ve "eksiksiz" kelimeleri farklı anlamlara sahiptir. Bir proje zamanında bitebilir ama eksik olabilir, ya da eksiksiz olabilir ama geç bitebilir. Bu iki durum birbiriyle çelişmez ve farklı özellikleri ifade eder. Burada bir anlatım bozukluğu yoktur.
- D) Bu kitabı okumak hem eğlenceli hem de öğreticiydi.
- "Eğlenceli" ve "öğretici" kelimeleri de farklı anlamlara sahiptir. Bir kitap eğlenceli olabilir ama öğretici olmayabilir, ya da öğretici olabilir ama eğlenceli olmayabilir. Bu iki özellik bir arada bulunabilir ve farklı nitelikleri ifade eder. Burada bir anlatım bozukluğu yoktur.
Gördüğümüz gibi, A seçeneğindeki "düzenli" ve "tertipli" kelimeleri, ana cümledeki "lezzetli" ve "çok lezzetli" ifadeleri gibi, anlamca birbirini karşılayan veya eş anlamlı olan sözcüklerdir ve gereksiz yere bir arada kullanılarak anlatım bozukluğuna yol açmıştır.
Cevap A seçeneğidir.
