Bu soru, Osmanlı Devleti'nin kuruluş ve yükseliş dönemlerindeki önemli kurumsallaşma adımlarını anlamamızı istiyor. Orhan Gazi dönemi, Osmanlı'nın beylikten devlete geçiş sürecinde kritik bir evredir. Bu dönemde atılan adımlar, devletin gelecekteki büyümesinin temellerini atmıştır.
- Divan Teşkilatı: Orhan Gazi döneminde oluşturulan Divan, devlet işlerinin görüşüldüğü, kararların alındığı ve yürütmenin düzenlendiği en önemli yönetim organıydı. Bu teşkilat sayesinde devlet, daha düzenli ve sistemli bir şekilde yönetilmeye başlandı. Farklı devlet görevlileri (vezirler, kazaskerler, defterdarlar vb.) bu divanda toplanarak devletin idari, mali ve hukuki meselelerini ele alırlardı. Bu durum, merkezi otoritenin güçlenmesi ve devletin tüm topraklarında tek elden yönetim anlayışının yerleşmesi için hayatiydi.
- Kadılık Sistemi: Kadılar, Osmanlı Devleti'nde hem yargı görevini üstlenen hem de bulundukları bölgelerde idari işlere bakan önemli devlet görevlileriydi. Adaleti sağlamanın yanı sıra, nikah, miras, vakıf gibi toplumsal düzeni ilgilendiren konularda da yetkiliydiler. Kadılık sisteminin kurulması, devletin hukuk düzenini tüm ülkeye yaymasını, adaleti sağlamasını ve merkezi otoritenin taşradaki temsilcilerini oluşturmasını sağlamıştır. Bu sayede, merkezi hükümetin kararları ve kanunları ülkenin en ücra köşelerine kadar ulaştırılmış ve uygulanmıştır.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Askeri teşkilat: Orhan Gazi döneminde askeri alanda da önemli gelişmeler yaşanmıştır (örneğin yaya ve müsellem ordusunun kurulması). Ancak divan ve kadılık sistemi doğrudan askeri bir yapı değil, daha çok idari ve hukuki yapılardır.
- B) Ekonomik yapı: Bu kurumlar dolaylı olarak ekonomik düzeni etkilese de (örneğin adalet sayesinde ticaretin güvenliği), birincil amaçları ekonomik düzenlemeler yapmak değildir.
- C) Merkezi yönetim: Divan teşkilatı, devletin en üst düzey karar alma ve yürütme organı olarak merkezi yönetimin kalbidir. Kadılık sistemi ise merkezi otoritenin hukuk ve idare alanındaki uzantısıdır; yani merkezi yönetimin taşradaki temsilcileri aracılığıyla tüm ülkeye yayılmasını sağlar. Bu iki sistem de devletin tek bir merkezden daha güçlü, düzenli ve etkili bir şekilde yönetilmesini sağlamıştır. Bu nedenle, bu gelişmeler doğrudan merkezi yönetimin güçlendiğini ve geliştiğini gösterir.
- D) Dini kurumlar: Kadıların dini eğitimleri olsa da, görevleri sadece dini kurumlarla sınırlı değildir; daha çok hukuki ve idari bir nitelik taşır. Divan ise doğrudan dini bir kurum değildir.
Sonuç olarak, Divan teşkilatı ve kadılık sistemi, Osmanlı Devleti'nin büyüyen topraklarını ve nüfusunu etkin bir şekilde yönetebilmesi için kurulan temel idari ve hukuki yapılardır. Bu yapılar, devletin merkezi otoritesini güçlendirerek, tüm ülkeye yayılmasını ve düzenli bir yönetim anlayışının yerleşmesini sağlamıştır.
Cevap C seçeneğidir.
