1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne, işi yapan gerçek öznedir?
A) Sokaklar bayram için süslendi.
B) Çocuklar bahçede top oynadı.
C) Cam kırıldı.
D) Kapı çalındı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlenin öznesinin işi yapan gerçek özne olup olmadığını bulmamız isteniyor. Öncelikle "gerçek özne" ve "sözde özne" kavramlarını hatırlayalım:
- Gerçek Özne: Cümledeki eylemi (işi) bizzat yapan, gerçekleştiren öznedir. Bu tür cümlelerde fiil genellikle etken çatılıdır.
- Sözde Özne: Cümledeki eylemi kendisi yapmayan, yapılan işten etkilenen öznedir. Bu tür cümlelerde fiil genellikle edilgen çatılıdır (fiilde -n, -l ekleri bulunur) ve işi yapan başkasıdır veya belli değildir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Sokaklar bayram için süslendi.
- Bu cümlede "süslendi" fiili edilgen çatılıdır (-n eki almıştır). "Sokaklar" süsleme işini kendi kendine yapmaz, başkaları tarafından süslenir. Dolayısıyla "Sokaklar" burada sözde öznedir.
- B) Çocuklar bahçede top oynadı.
- Bu cümlede "oynadı" fiili etken çatılıdır. "Çocuklar" top oynama eylemini bizzat kendileri gerçekleştirmektedir. Yani işi yapan "Çocuklar"dır. Bu nedenle "Çocuklar" gerçek öznedir.
- C) Cam kırıldı.
- Bu cümlede "kırıldı" fiili edilgen çatılıdır (-ıl eki almıştır). "Cam" kırma işini kendi kendine yapmaz, bir etkiyle veya başkası tarafından kırılır. Dolayısıyla "Cam" burada sözde öznedir.
- D) Kapı çalındı.
- Bu cümlede "çalındı" fiili edilgen çatılıdır (-ın eki almıştır). "Kapı" çalma işini kendi kendine yapmaz, başkası tarafından çalınır. Dolayısıyla "Kapı" burada sözde öznedir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, eylemi bizzat yapan gerçek öznenin bulunduğu cümle B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
