9. sınıf edebiyat söz sanatları test çöz Test 2

"Gönlüm gibi ey dide, sürekli yaş dökersin / Yârin hayali gözde, ağyârın sözü kulakta" beytinde "dide" (göz) kelimesiyle yapılan sanat aşağıdakilerden hangisidir?

A) İstiare
B) Mecaz-ı mürsel
C) Kinaye
D) Teşhis

Merhaba sevgili öğrenciler! Bu beyitteki "dide" (göz) kelimesiyle yapılan sanatı bulmaya çalışacağız. Sanatları hatırlayarak ve beyitteki anlamı inceleyerek doğru cevaba ulaşalım!

Öncelikle şıklardaki edebi sanatları kısaca hatırlayalım:

• İstiare: Bir kavramı, o kavramla ilgili olan başka bir kavramla anlatmaktır. Benzetmenin temel unsurlarından sadece birinin kullanılmasıdır. Örneğin, "Aslan gibi çocuk" yerine sadece "Aslan" denmesi.
• Mecaz-ı Mürsel (Ad Aktarması): Bir sözün benzetme amacı olmadan, parça-bütün, iç-dış gibi anlam ilgisiyle başka bir söz yerine kullanılmasıdır. Örneğin, "Ocağı tütüyor" (aile geçimi sağlanıyor).
• Kinaye: Bir sözü doğrudan söylemek yerine, dolaylı olarak anlatmaktır. Genellikle bir durumu veya özelliği ima eder. Örneğin, "Etekleri zil çalmak" (çok sevinmek).
• Teşhis (Kişileştirme): İnsan dışındaki varlıklara insana ait özellikler verme sanatıdır. Örneğin, "Güneş bize gülümsedi".

Şimdi de beyti dikkatlice okuyalım ve "dide" (göz) kelimesinin kullanımına odaklanalım:

"Gönlüm gibi ey dide, sürekli yaş dökersin / Yârin hayali gözde, ağyârın sözü kulakta"

Beyitte "dide" (göz) kelimesi, sürekli yaş dökmesiyle gönüle benzetiliyor. Gönlün sürekli yaş dökmesi gibi, gözün de sürekli yaş dökmesi arasında bir benzerlik ilişkisi kuruluyor. Ancak burada açık bir benzetme yapılmamış, sadece gözün sürekli yaş dökme özelliği üzerinden gönülle ilişkilendirilmiş. Bu durum, istiare sanatının bir örneğidir. Çünkü göz, gönüle benzetilerek kullanılmış ama benzetmenin diğer unsurları (benzetilen, benzetme edatı, benzetme yönü) belirtilmemiştir.

Diğer şıkları da eleyelim:

• Mecaz-ı mürsel olamaz çünkü "dide" kelimesi başka bir kelime yerine anlam ilgisiyle kullanılmamıştır.
• Kinaye olamaz çünkü "dide" kelimesiyle dolaylı bir anlatım yapılmamıştır.
• Teşhis olamaz çünkü "dide" kelimesine insana ait bir özellik verilmemiştir. Zaten gözün yaş dökmesi doğal bir durumdur.

Bu nedenle doğru cevap istiaredir.

Cevap A seçeneğidir.