6. sınıf Koşul (şart) cümlesi nedir? Test 2

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-se/-sa" eki koşul (şart) anlamı taşımamaktadır?

A) Bu kitabı okursan çok şey öğrenirsin.
B) Yarın hava güzel olursa pikniğe gideriz.
C) Keşke daha erken uyansaydım.
D) Ödevlerini bitirirse dışarı çıkabilir.

Türkçede "-se/-sa" eki genellikle bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlı olduğunu, yani bir koşul (şart) anlamı taşıdığını gösterir. Ancak bazen bu ek, farklı anlamlar da katabilir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve hangi cümlede koşul anlamının olmadığını bulalım.

• A) Bu kitabı okursan çok şey öğrenirsin.

  Burada "okursan" kelimesindeki "-sa" eki, "eğer bu kitabı okuma eylemini gerçekleştirirsen" anlamını taşır. Yani, çok şey öğrenmenin koşulu kitabı okumaktır. Bu cümlede koşul anlamı vardır.

• B) Yarın hava güzel olursa pikniğe gideriz.

  "Olursa" kelimesindeki "-sa" eki, pikniğe gitme eyleminin koşulunu, yani "eğer yarın hava güzel olursa" durumunu belirtir. Hava güzel olması, pikniğe gitmenin şartıdır. Bu cümlede de koşul anlamı vardır.

• C) Keşke daha erken uyansaydım.

  "Uyansaydım" kelimesindeki "-sa" eki, burada bir koşul belirtmez. Cümledeki "keşke" kelimesiyle birlikte kullanıldığında, gerçekleşmemiş bir olaya yönelik pişmanlık, dilek veya istek anlamı taşır. "Daha erken uyanma" eylemi, başka bir eylemin koşulu değildir; aksine, keşke öyle olsaydı anlamındadır. Bu cümlede koşul anlamı yoktur.

• D) Ödevlerini bitirirse dışarı çıkabilir.

  "Bitirirse" kelimesindeki "-se" eki, dışarı çıkma eyleminin koşulunu, yani "eğer ödevlerini bitirme eylemini gerçekleştirirse" durumunu ifade eder. Ödevleri bitirmek, dışarı çıkmanın şartıdır. Bu cümlede de koşul anlamı vardır.

Gördüğümüz gibi, A, B ve D seçeneklerinde "-se/-sa" eki açıkça bir koşul (şart) anlamı taşırken, C seçeneğinde bir dilek veya pişmanlık anlamı katmaktadır.

Cevap C seçeneğidir.