Hangi seçenekteki cümlede "de/da"nın yazımı doğrudur?
A) Bu akşamki yemekte pilavda yapacağım.
B) O da bizim takımın formasını giyiyor.
C) Sınavda başarılı olan öğrenciler ödüllendirildi.
D) Toplantıda herkes fikrini söyledi.
Sevgili öğrenciler, "de/da"nın yazımı Türkçede en çok karıştırılan konulardan biridir. Bu soruyu çözerken, "de/da"nın iki farklı görevini ve yazım kuralını hatırlayalım:
- Bağlaç olan "de/da": Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz veya çok az değişir. Genellikle "bile", "dahi", "ayrıca" gibi anlamlar katar. Her zaman ayrı yazılır ve "-te/-ta" şekli yoktur.
- Ek olan "-de/-da" (bulunma hâl eki): Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur. "Nerede?", "kimde?" gibi sorulara cevap verir. Her zaman kelimeye bitişik yazılır ve ünsüz benzeşmesine uğrayarak "-te/-ta" şeklini alabilir.
Şimdi seçenekleri bu kurallara göre inceleyelim:
- A) Bu akşamki yemekte pilavda yapacağım.
- Buradaki "yemekte" kelimesindeki "-te" eki, bulunma hâl ekidir ve doğru yazılmıştır (yemek nerede? yemekte).
- Ancak "pilavda" kelimesine bakalım. "pilavda"yı cümleden çıkaralım: "Bu akşamki yemekte pilav yapacağım." Cümlenin anlamı bozulmuyor, hatta "pilavı da" anlamı katıyor. Bu durumda "da" bağlaçtır ve ayrı yazılması gerekirdi. Doğru yazımı "pilav da" olmalıydı. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) O da bizim takımın formasını giyiyor.
- Buradaki "da"yı cümleden çıkaralım: "O bizim takımın formasını giyiyor." Cümlenin anlamı bozulmuyor, "o bile" veya "o da dahil" anlamı katıyor. Bu durumda "da" bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur. Bu nedenle B seçeneği doğrudur.
- C) Sınavda başarılı olan öğrenciler ödüllendirildi.
- Buradaki "sınavda" kelimesindeki "-da" ekini cümleden çıkaralım: "Sınav başarılı olan öğrenciler ödüllendirildi." Cümlenin anlamı bozuluyor. "Nerede başarılı olan?" sorusuna cevap veriyor. Bu durumda "-da" bulunma hâl ekidir ve kelimeye bitişik yazılması doğrudur. Bu seçenekteki "de/da" yazımı doğru olsa da, sorunun bağlaç olan "de/da"nın doğru yazımını vurguladığı düşünüldüğünde, B seçeneği daha uygun bir cevaptır.
- D) Toplantıda herkes fikrini söyledi.
- Buradaki "toplantıda" kelimesindeki "-da" ekini cümleden çıkaralım: "Toplantı herkes fikrini söyledi." Cümlenin anlamı bozuluyor. "Nerede herkes fikrini söyledi?" sorusuna cevap veriyor. Bu durumda "-da" bulunma hâl ekidir ve kelimeye bitişik yazılması doğrudur. Bu seçenekteki "de/da" yazımı doğru olsa da, sorunun bağlaç olan "de/da"nın doğru yazımını vurguladığı düşünüldüğünde, B seçeneği daha uygun bir cevaptır.
Yukarıdaki incelemelere göre, bağlaç olan "de/da"nın doğru yazıldığı tek seçenek B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
