En çok karıştırılan kelimeler TDK Test 2

🎓 En çok karıştırılan kelimeler TDK Test 2 - Ders Notu

Bu ders notu, Türkçede yazımı ve anlamı sıklıkla karıştırılan kelimelerle ilgili temel kuralları özetler. Testte karşılaşabileceğin yazım yanlışları ve noktalama hataları gibi konulara odaklanarak bilgini tazeleyecektir.

📌 De, Da Bağlacı ve Eki

Türkçede "de, da" kullanımı en çok hata yapılan konulardan biridir. Bağlaç olan "de, da" ayrı yazılırken, bulunma hâl eki olan "-de, -da" bitişik yazılır.

• Bağlaç olan de, da: Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz veya sadece biraz daralır. Her zaman ayrı yazılır ve "te, ta" şekline dönüşmez. Örnek: "Sen de gel."
• Bulunma hâl eki -de, -da: İsmin nerede bulunduğunu veya bir eylemin nerede gerçekleştiğini belirtir. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. Ünsüz benzeşmesine uğrayarak "-te, -ta" şeklini alabilir. Örnek: "Evde kimse yok."

💡 İpucu: Cümleden "de/da"yı çıkarıp okuyun. Anlam bozuluyorsa bitişik, bozulmuyorsa ayrı yazın. "De/da"nın yerine "bile" koyabiliyorsanız da ayrı yazılır.

📌 Ki Bağlacı ve Eki

"Ki"nin yazımı da "de, da" gibi sıkça karıştırılır. Türkçede üç farklı "ki" vardır: bağlaç olan "ki", ilgi zamiri olan "-ki" ve sıfat yapan "-ki".

• Bağlaç olan ki: Cümleleri birbirine bağlar, ayrı yazılır ve genellikle kendinden önceki kelimeye bitişmez. Örnek: "Duydum ki geliyormuşsun." (Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz.)
• İlgi zamiri -ki: Bir ismin yerini tutar ve her zaman bitişik yazılır. Örnek: "Benim kalemim kayboldu, seninkini kullanabilir miyim?" (senin kalemini)
• Sıfat yapan -ki: Bir ismin önüne gelerek onu niteler ve her zaman bitişik yazılır. Örnek: "Yarınki toplantı ertelendi." (Hangi toplantı? Yarınki.)

⚠️ Dikkat: Bazı bağlaç olan "ki"ler kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır: "Sanki, Oysaki, Mademki, Belki, Halbuki, Çünkü, Meğerki" (SOMBaHÇeM olarak kodlayabilirsin).

📌 Mi Soru Eki

Türkçede soru anlamı katan "mi" eki, her zaman kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır ve kendinden sonra gelen eklere bitişik yazılır.

• Soru anlamı katsa da katmasa da (pekiştirme, zaman anlamı vb.) her zaman ayrı yazılır.
• Örnek: "Geldin mi?", "Güzel mi güzel bir gün.", "Yağmur yağdı mı her yer ıslanır."

💡 İpucu: "Mi" eki, hiçbir zaman kendinden önceki kelimeye bitişik yazılmaz. Bu kuralın istisnası yoktur.

📌 Birleşik Kelimelerin Yazımı

İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam kazanmasıyla oluşan birleşik kelimelerin yazımı, kelimelerin anlamlarını koruyup korumamalarına göre değişir.

• Bitişik Yazılanlar: Kelime grubunu oluşturan sözcüklerden en az biri veya ikisi birden gerçek anlamını yitirerek yeni bir kavramı karşılıyorsa (örneğin: "Aslanağzı" (çiçek), "demiryolu" (ulaşım), "gecekondu" (ev tipi)).
• Bitişik Yazılanlar: Ses düşmesi, türemesi veya değişimi olanlar (örneğin: "Kaynana", "nasıl", "pazartesi").
• Bitişik Yazılanlar: Somut olarak yer bildirmeyen "alt, üst, üzeri" kelimeleriyle kurulanlar (örneğin: "Ayakaltı", "gözaltı", "olağanüstü").
• Bitişik Yazılanlar: İkinci kelimesi "-an/-en, -r/-ar/-er, -maz/-mez, -mış/-miş" ekleriyle kurulan sıfat-fiil ekleri alanlar (örneğin: "Can kurtaran", "kuşkonmaz", "mirasyedi").
• Ayrı Yazılanlar: Kelime grubunu oluşturan sözcüklerden hiçbiri veya ikinci sözcük gerçek anlamını koruyorsa (örneğin: "Deniz yılanı", "çöl faresi", "yazılım mühendisi").
• Ayrı Yazılanlar: Renk adları (renk tonunu belirtenler). Örnek: "Çivit mavisi", "koyu yeşil", "açık sarı".
• Ayrı Yazılanlar: Somut olarak yer bildiren "alt, üst, üzeri" kelimeleriyle kurulanlar (örneğin: "Su altı", "toprak üstü", "yer üzeri").
• Ayrı Yazılanlar: İkilemeler (örneğin: "Adım adım", "yavaş yavaş").

💡 İpucu: Birleşik kelimede anlam kayması varsa (yeni bir şeye ad olmuşsa) bitişik, yoksa ayrı yazılır. "Ev" kelimesiyle kurulan "aşevi, huzurevi, öğretmenevi" gibi kelimeler de bitişik yazılır.

📌 Büyük Harflerin Kullanımı

Büyük harflerin doğru kullanımı, yazım kurallarının önemli bir parçasıdır. Özellikle özel adların, unvanların ve belirli kelime gruplarının yazımında dikkat edilmelidir.

• Cümleler büyük harfle başlar.
• Özel adlar (kişi adları, soyadları, takma adlar, yer adları, millet, dil, din adları) büyük harfle başlar. Örnek: "Mustafa Kemal Atatürk", "Türkiye", "Türkçe", "Müslümanlık".
• Özel ada dâhil olmayan tamlama kuran "il, ilçe, köy, kasaba" gibi sözcükler küçük harfle başlar. Örnek: "Konya ili", "Ereğli ilçesi".
• Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adlarının her kelimesi büyük harfle başlar. Örnek: "Türk Dil Kurumu", "Millî Eğitim Bakanlığı".
• Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. Örnek: "29 Ekim 1923 Salı günü". (Tarih belirtmiyorsa küçük: "Her salı buluşuruz.")
• Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin her kelimesi büyük harfle başlar (aradaki bağlaçlar küçük). Örnek: "Nutuk", "Milliyet Gazetesi".
• Yön adları (doğu, batı, kuzey, güney) özel isimden önce gelirse büyük, sonra gelirse küçük yazılır. Örnek: "Batı Anadolu", "Anadolu'nun batısı".

⚠️ Dikkat: Akrabalık bildiren kelimeler (teyze, dayı, hala) özel addan sonra gelirse küçük harfle başlar. Ancak unvan yerine kullanılırsa büyük harfle başlar. Örnek: "Ayşe teyze" (küçük), "Nene Hatun" (büyük).

📌 Sayıların Yazımı

Sayıların metin içinde veya rakamla yazımı, özellikle para, saat, sıra ve üleştirme sayılarında farklı kurallara tabidir.

• Metin içinde sayılar genellikle yazıyla belirtilir. Örnek: "Üç yıl sonra", "beş kardeş".
• Para miktarları, ölçü birimleri, istatistikî veriler ve saatler rakamla yazılır. Örnek: "15.30'da", "1.250 TL", "5 kg".
• Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta konur veya kesme işaretiyle ek getirilir. Örnek: "2.", "3'üncü", "IV." (Roma rakamları).
• Üleştirme sayıları asla rakamla yazılmaz, her zaman yazıyla belirtilir. Örnek: "İkişer", "üçer" (❌ 2'şer, ❌ 3'er).
• Dört veya daha çok basamaklı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya nokta konur. Örnek: "1.250.000".

💡 İpucu: Üleştirme sayılarının yazımına özellikle dikkat et! "Beşer" doğru, "5'er" yanlış!