1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?
A) Bu ev daha yeni yapılmıştı.
B) En sevdiğim mevsim ilkbahardır.
C) O zamanlar çok gençmişim.
D) Yarın sınav var diye duydum.
Merhaba sevgili öğrenciler! Ek fiiller, Türkçede cümlelerin anlamını ve yapısını zenginleştiren önemli dil bilgisi unsurlarıdır. Bu soruda, ek fiilin farklı görevlerini adım adım inceleyerek doğru cevabı bulacağız.
- Ek Fiil Nedir ve Görevleri Nelerdir?
- Ek fiillerin iki temel görevi vardır:
- 1. İsim soylu sözcükleri (isim, sıfat, zamir, zarf) yüklem yapmak: Bu durumda ek fiil, isim soylu bir sözcüğe gelerek onu cümlenin yüklemi haline getirir. Örnek: "Bu çocuk çok akıllıydı." (akıllı-idi)
- 2. Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapmak: Bu durumda ek fiil, çekimli bir fiile gelerek ona yeni bir zaman veya anlam katar. Örnek: "Dün ders çalışıyordum." (çalışıyor-idi)
- Ek fiilin dört çekimi vardır: -idi (hikaye), -imiş (rivayet), -ise (şart) ve -dir (geniş zaman). Bu çekimlerden -idi, -imiş, -ise hem isimlere hem de fiillere gelebilirken, -dir (-dır, -dür, -tır, -tir, -tur, -tür) çekimi sadece isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapar, fiillere gelmez. İşte bu ayrım, sorumuzun çözümünde anahtar rol oynayacak.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu ev daha yeni yapılmıştı.
- Burada ek fiil "yapılmıştı" sözcüğündedir. "yapılmış" bir fiildir (duyulan geçmiş zaman kipi). Ek fiil olan "-tı" (ek fiilin hikayesi), bu basit zamanlı fiili birleşik zamanlı yapmıştır (duyulan geçmiş zamanın hikayesi).
- Görevi: Basit zamanlı fiili birleşik zamanlı yapmak. (Ek fiilin "-di" şekli kullanılmıştır.)
- B) En sevdiğim mevsim ilkbahardır.
- Burada ek fiil "ilkbahardır" sözcüğündedir. "ilkbahar" bir isimdir. Ek fiil olan "-dır" (ek fiilin geniş zamanı), bu ismi cümlenin yüklemi yapmıştır.
- Görevi: İsim soylu sözcüğü yüklem yapmak. (Ek fiilin "-dır" şekli kullanılmıştır.)
- C) O zamanlar çok gençmişim.
- Burada ek fiil "gençmişim" sözcüğündedir. "genç" bir sıfattır (isim soylu bir sözcüktür). Ek fiil olan "-mişim" (ek fiilin duyulan geçmiş zamanı), bu sıfatı cümlenin yüklemi yapmıştır.
- Görevi: İsim soylu sözcüğü yüklem yapmak. (Ek fiilin "-miş" şekli kullanılmıştır.)
- D) Yarın sınav var diye duydum.
- Burada ek fiil, "var" sözcüğüne gelmesi gereken ancak düşmüş olan gizli "-dır" ekidir ("vardır"). "var" (yok'un zıttı anlamında) isim soylu bir sözcüktür. Ek fiil, bu sözcüğü cümlenin yüklemi yapmıştır.
- Görevi: İsim soylu sözcüğü yüklem yapmak. (Ek fiilin "-dır" şekli kullanılmıştır, gizli.)
- Farklı Görevi Belirleme:
- A seçeneğinde ek fiil, bir fiile gelerek onu birleşik zamanlı yapmıştır.
- B, C ve D seçeneklerinde ise ek fiil, isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapmıştır.
- Bu durumda ilk bakışta A seçeneği diğerlerinden farklı gibi görünse de, sorunun inceliği ek fiilin *kullanılan şeklinin* görev potansiyelindedir.
- Ek fiilin "-idi" (A seçeneğindeki "-tı") ve "-imiş" (C seçeneğindeki "-mişim") şekilleri, hem isim soylu sözcükleri yüklem yapma hem de basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapma görevini üstlenebilir. Yani bu ek fiil şekillerinin iki farklı görevi yerine getirme potansiyeli vardır.
- Ancak, ek fiilin "-dır" (B ve D seçeneklerindeki) şekli, sadece ve sadece isim soylu sözcükleri yüklem yapma görevinde kullanılır. Fiillere gelerek birleşik zamanlı fiil yapma görevi yoktur. Bu, "-dır" ek fiilinin diğer ek fiil şekillerinden temel bir farkıdır.
- Bu nedenle, B seçeneğindeki ek fiil (-dır), diğer seçeneklerdeki ek fiillerden (A'daki -idi ve C'deki -imiş) farklı bir görevde kullanılmıştır çünkü onun görev alanı doğası gereği daha kısıtlıdır ve sadece isim soylu sözcükleri yüklem yapmaya yöneliktir. D seçeneği de aynı "-dır" ek fiilini içerdiğinden B ile benzerdir, ancak B'de ek fiil açıkça belirtilmiştir.
Cevap B seçeneğidir.
