Soru: Sanayi İnkılabı'nın Osmanlı ekonomisine en belirgin etkisi ne olmuştur? Bu etkiyi açıklayarak, Osmanlı'nın bu duruma karşı aldığı önlemlerden birini örnek veriniz.
Çözüm: Sanayi İnkılabı'nın Osmanlı ekonomisine en belirgin etkisi, Avrupa'da üretilen ucuz ve seri malların Osmanlı pazarını istila etmesiyle yerli üretimin çökmesidir. Bu süreç şöyle işlemiştir:
- Avrupa'da makineleşme sayesinde düşük maliyetle üretilen tekstil, demir-çelik gibi mallar, Osmanlı'nın geleneksel el tezgâhları ve küçük atölyelerle rekabet edemez hale geldi.
- Osmanlı, 1838 Baltalimanı Antlaşması gibi anlaşmalarla Avrupa mallarına düşük gümrük vergileri uygulayınca, ithalat daha da arttı.
- Sonuçta, özellikle dokuma sektöründe binlerce esnaf işsiz kaldı ve ekonomi dışa bağımlı hale geldi.
Osmanlı, bu duruma karşı önlem olarak, 19. yüzyılda sanayileşmeyi teşvik etmek için bazı fabrikalar kurmuştur. Örneğin, 1840'larda Hereke ve Feshane gibi devlet destekli dokuma fabrikaları açılarak yerli üretimi canlandırmaya çalışılmış, ancak yetersiz sermaye ve teknoloji eksikliği nedeniyle istenen başarı sağlanamamıştır.
