Soru:
Lozan Barış Antlaşması, yeni Türk Devleti'nin uluslararası alanda bağımsızlığını tescil eden önemli bir belgedir. Bu antlaşma ile birçok sorun çözüme kavuşturulmuştur. Aşağıdakilerden hangisi, Lozan Antlaşması ile çözüme kavuşturulan konulardan biri değildir?
KRİTİK NOT: Lütfen şıkları dikkatlice okuyunuz ve Lozan Antlaşması'nın sağladığı kazanımları göz önünde bulundurunuz.
A) Kapitülasyonların kaldırılması
B) Boğazlar üzerindeki tam egemenliğin sağlanması
C) Azınlıkların Türk vatandaşı sayılması
D) Osmanlı Devleti'nin dış borçlarının çözüme bağlanması
Doğru Cevap: B
✍️ Çözüm:Adım $1$: Soruyu Anlamak
Soru, Lozan Barış Antlaşması ile çözüme kavuşturulan konuları sormakta ve şıklardan hangisinin bu antlaşma ile çözülen bir konu olmadığını bulmamızı istemektedir.
Adım $2$: Şıkları Tek Tek Değerlendirmek
- A) Kapitülasyonların kaldırılması: Kapitülasyonlar, Osmanlı Devleti'ni ekonomik ve siyasi bağımsızlığından mahrum eden önemli bir sorundu. Lozan Antlaşması ile kapitülasyonlar kesin olarak kaldırılmış ve Türk Devleti'nin ekonomik bağımsızlığı sağlanmıştır. Bu, Lozan'ın önemli bir kazanımıdır.
- B) Boğazlar üzerindeki tam egemenliğin sağlanması: Lozan Antlaşması'nda Boğazlar konusu ele alınmıştır. Ancak antlaşmaya göre Boğazlar, Türkiye'nin başkanlık edeceği uluslararası bir komisyon tarafından yönetilecek ve her iki yakası askerden arındırılacaktı. Bu durum, Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini sağlamıyordu. Tam egemenlik, ancak $1936$ yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile sağlanabilmiştir. Dolayısıyla bu şık, Lozan ile sağlanan bir kazanım değildir.
- C) Azınlıkların Türk vatandaşı sayılması: Lozan Antlaşması ile Türkiye'deki Müslüman olmayan azınlıklar (Rumlar, Ermeniler, Yahudiler vb.) Türk vatandaşı kabul edilmiş ve herhangi bir özel statüleri olmaksızın, Türk kanunlarına tabi olmaları kararlaştırılmıştır. Bu durum, iç işlerimize karışılmasını engellemiş ve ulusal egemenliğimizi pekiştirmiştir. Bu, Lozan'ın önemli bir kazanımıdır.
- D) Osmanlı Devleti'nin dış borçlarının çözüme bağlanması: Osmanlı Devleti'nden kalan dış borçlar, Lozan Antlaşması'nda ele alınmış ve borçların Osmanlı'dan ayrılan devletler ile Türkiye arasında paylaştırılması kararlaştırılmıştır. Bu da yeni Türk Devleti'nin önemli bir mali yükten kurtulmasını sağlamıştır. Bu, Lozan'ın önemli bir kazanımıdır.
Adım $3$: Sonuca Ulaşmak
Yukarıdaki değerlendirmeler sonucunda, Boğazlar üzerindeki tam egemenliğin Lozan Antlaşması ile değil, Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile sağlandığı anlaşılmaktadır. Diğer şıklarda belirtilen konular ise Lozan Antlaşması ile çözüme kavuşturulmuştur.
