Soru:
Lozan Barış Antlaşması, yeni Türk Devleti'nin uluslararası alanda tam bağımsızlığını ve egemenliğini tescilleyen önemli bir belgedir.
Antlaşma ile sağlanan kazanımlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Kapitülasyonların tamamen kaldırılması.
B) Azınlıkların Türk vatandaşı kabul edilerek iç sorun haline getirilmesi.
C) Boğazlar üzerinde Türkiye'nin kayıtsız şartsız tam egemenliğinin sağlanması.
D) Duyun-u Umumiye İdaresi'nin kaldırılarak ekonomik bağımsızlığın pekiştirilmesi.
Doğru Cevap: C
✍️ Çözüm:Lozan Barış Antlaşması, Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası alandaki varlığını ve bağımsızlığını resmen tanıyan bir antlaşmadır. Antlaşma ile birçok önemli kazanım elde edilmiştir.
- A) Kapitülasyonların tamamen kaldırılması: Lozan Antlaşması ile Osmanlı Devleti'nden kalan ve Türk ekonomisini olumsuz etkileyen kapitülasyonlar tamamen kaldırılmıştır. Bu durum, Türkiye'nin ekonomik bağımsızlığını sağlayan en önemli adımlardan biridir. Dolayısıyla bu bir kazanımdır.
- B) Azınlıkların Türk vatandaşı kabul edilerek iç sorun haline getirilmesi: Antlaşma ile Türkiye'deki azınlıklar, Türk vatandaşı kabul edilmiş ve bu mesele bir iç sorun haline getirilmiştir. Böylece yabancı devletlerin azınlıkları bahane ederek Türkiye'nin iç işlerine karışmaları engellenmiştir. Bu da tam bağımsızlık yolunda önemli bir kazanımdır.
- C) Boğazlar üzerinde Türkiye'nin kayıtsız şartsız tam egemenliğinin sağlanması: Lozan Antlaşması'nda Boğazlar ile ilgili ayrı bir statü belirlenmiştir. Buna göre, Boğazlar uluslararası bir komisyon tarafından yönetilecek ve bu komisyonun başkanı Türk olacaktı. Boğazların iki yakası askerden arındırılacaktı. Bu durum, Türkiye'nin Boğazlar üzerinde tam ve kayıtsız şartsız egemenliğe sahip olmadığını göstermektedir. Tam egemenlik, daha sonra $1936$ yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile sağlanmıştır. Bu nedenle, Lozan Antlaşması'nın sağladığı kazanımlar arasında Boğazlar üzerinde kayıtsız şartsız tam egemenlik yer almaz.
- D) Duyun-u Umumiye İdaresi'nin kaldırılarak ekonomik bağımsızlığın pekiştirilmesi: Osmanlı Devleti'nin dış borçlarını denetleyen ve Türk ekonomisi üzerinde büyük bir etkiye sahip olan Duyun-u Umumiye İdaresi, Lozan Antlaşması ile kaldırılmıştır. Bu durum, Türkiye'nin ekonomik bağımsızlığını güçlendiren kritik bir kazanımdır.
Yukarıdaki açıklamalara göre, Boğazlar üzerinde kayıtsız şartsız tam egemenliğin sağlanması Lozan Antlaşması'nın doğrudan bir kazanımı değildir, bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir.
