Soru:
İklim sisteminde meydana gelen değişiklikler, doğal süreçlerin yanı sıra insan faaliyetlerinin de etkisiyle hızlanmaktadır. Özellikle sanayi devriminden sonra insan kaynaklı etkiler, küresel iklim değişikliğinin temel nedenleri arasında yer almıştır.
Aşağıdakilerden hangisi, iklim sistemi ve sürecinde meydana gelen değişikliklerin insan faaliyetleri kaynaklı nedenlerinden biri değildir?
A) Fosil yakıtların aşırı tüketimi
B) Sanayi tesislerinden salınan sera gazları
C) Büyük volkanik patlamalar
D) Ormanlık alanların tahrip edilmesi
E) Tarımsal faaliyetler sonucu ortaya çıkan gazlar
Doğru Cevap: C
✍️ Çözüm:İklim sisteminde yaşanan değişiklikler hem doğal hem de insan kaynaklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Bu soru, insan faaliyetleri kaynaklı nedenleri sormakta ve bunlardan biri olmayanı bulmamızı istemektedir.
Şıkları inceleyelim:
- A) Fosil yakıtların aşırı tüketimi: Kömür, petrol ve doğalgaz gibi fosil yakıtların yakılması, atmosfere büyük miktarda karbondioksit ($CO_2$) salımına neden olur. Bu, insan faaliyetleri kaynaklı önemli bir sera gazı emisyonudur.
- B) Sanayi tesislerinden salınan sera gazları: Sanayi süreçleri, karbondioksit ($CO_2$), metan ($CH_4$) ve nitröz oksit ($N_2O$) gibi birçok sera gazının atmosfere salınmasına yol açar. Bu da insan faaliyetleri kaynaklıdır.
- C) Büyük volkanik patlamalar: Volkanik patlamalar, atmosfere kül, toz ve çeşitli gazlar (örneğin kükürt dioksit) salabilir. Bu gazlar kısa vadede iklimi soğutucu etki yapabilirken, uzun vadede karbondioksit salımı ile iklimi etkileyebilir. Ancak volkanik patlamalar, doğal bir olaydır ve insan faaliyetleri kaynaklı değildir.
- D) Ormanlık alanların tahrip edilmesi: Ağaçlar, fotosentez yoluyla atmosferdeki karbondioksiti absorbe ederler. Ormanların kesilmesi veya yakılması (deforestasyon), bu karbondioksit emilimini azaltır ve depolanmış karbonu atmosfere geri salar. Bu, insan faaliyetleri kaynaklıdır.
- E) Tarımsal faaliyetler sonucu ortaya çıkan gazlar: Pirinç tarlaları ve hayvan yetiştiriciliği (özellikle büyükbaş hayvanlar), metan ($CH_4$) gazı salımına; gübre kullanımı ise nitröz oksit ($N_2O$) gazı salımına neden olur. Bu da insan faaliyetleri kaynaklıdır.
Bu durumda, büyük volkanik patlamalar dışındaki tüm seçenekler insan faaliyetleri kaynaklı iklim değişikliği nedenleridir. Dolayısıyla doğru cevap C seçeneğidir.
