Soru:
Küresel iklim değişikliği, Dünya'nın iklim sisteminde meydana gelen ve insan faaliyetlerinin etkisiyle hızlanan önemli bir çevresel sorundur. Bu değişiklikler, gezegenimizdeki yaşamı derinden etkileme potansiyeline sahiptir.
Aşağıdakilerden hangisi, küresel iklim değişikliğine neden olan başlıca insan kaynaklı faaliyetlerden biri DEĞİLDİR?
A) Fosil yakıtların (kömür, petrol, doğalgaz) enerji üretimi için yakılması
B) Ormanlık alanların tarım veya yerleşim için yok edilmesi
C) Sanayi tesislerinden atmosfer salınan sera gazları
D) Volkanik patlamalar sonucu atmosfere yayılan gaz ve küller
E) Büyükbaş hayvancılık faaliyetleri ve pirinç tarlalarından kaynaklanan metan gazı salımı
Doğru Cevap: D
✍️ Çözüm:Bu soruda, küresel iklim değişikliğine neden olan insan kaynaklı faaliyetlerden biri olmayanı bulmamız istenmektedir.
Seçenekleri tek tek inceleyelim:
- [A] Fosil yakıtların (kömür, petrol, doğalgaz) enerji üretimi için yakılması: Fosil yakıtların yakılması, atmosfere büyük miktarda karbon dioksit ($CO_2$) salımına neden olur. Karbon dioksit, sera etkisi yaratan en önemli gazlardan biridir ve insan kaynaklı iklim değişikliğinin başlıca nedenidir. Bu nedenle, bu insan kaynaklı bir faaliyettir.
- [B] Ormanlık alanların tarım veya yerleşim için yok edilmesi (deforestasyon): Ormanlar, fotosentez yoluyla atmosferdeki karbon dioksiti emerek oksijen üreten doğal karbon yutaklarıdır. Ormanların yok edilmesi hem depoladıkları karbonun atmosfere salınmasına neden olur hem de atmosferden karbon dioksit emme kapasitesini azaltır. Bu da iklim değişikliğini hızlandıran insan kaynaklı bir faaliyettir.
- [C] Sanayi tesislerinden atmosfer salınan sera gazları: Sanayi tesisleri, üretim süreçleri sırasında çeşitli sera gazlarını (karbon dioksit, metan, azot oksitler vb.) atmosfere salar. Bu gazlar, atmosferde ısıyı tutarak küresel ısınmaya katkıda bulunur. Bu da insan kaynaklı bir faaliyettir.
- [D] Volkanik patlamalar sonucu atmosfere yayılan gaz ve küller: Volkanik patlamalar, atmosfere büyük miktarda gaz (özellikle kükürt dioksit) ve kül salabilir. Bu patlamalar iklim üzerinde kısa vadeli ve bölgesel etkiler yaratabilirken (genellikle soğutma etkisi), uzun vadeli küresel iklim değişikliğinin temel insan kaynaklı nedeni değildirler. Volkanik faaliyetler, doğal bir süreçtir ve insan kontrolü dışında gerçekleşir. Dolayısıyla, bu insan kaynaklı bir faaliyet değildir.
- [E] Büyükbaş hayvancılık faaliyetleri ve pirinç tarlalarından kaynaklanan metan gazı salımı: Büyükbaş hayvanların sindirim sistemleri ve pirinç tarlalarındaki anaerobik (oksijensiz) bakteriler, güçlü bir sera gazı olan metanı ($CH_4$) atmosfere salar. Tarım ve hayvancılık, insan faaliyetleri sonucunda artan metan salımının önemli kaynaklarındandır. Bu da insan kaynaklı bir faaliyettir.
Sonuç olarak, volkanik patlamalar doğal bir olay olup insan kaynaklı değildir. Diğer tüm seçenekler, insan faaliyetlerinin küresel iklim değişikliğine katkıda bulunan başlıca nedenleridir.
Doğru cevap D seçeneğidir.
