Soru:
II. Dünya Savaşı sonrasında ortaya çıkan Soğuk Savaş döneminde, ABD'nin Sovyetler Birliği'nin yayılmacı tehdidine karşı Türkiye ve Yunanistan'a yönelik ekonomik ve askeri yardımı öngören Truman Doktrini ile Batı Avrupa ülkelerine yönelik Marshall Planı, Türkiye'nin dış politikasında önemli değişikliklere yol açmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi, bu doktrin ve planın Türkiye dış politikası üzerindeki temel etkilerinden biri değildir?
A) Türkiye'nin Batı Bloku'na yönelmesi ve NATO'ya üyelik sürecinin başlaması.
B) Türk Silahlı Kuvvetleri'nin modernizasyonu ve askeri kapasitesinin artırılması.
C) Türkiye'nin ekonomik kalkınma projelerinde ABD yardımlarına bağımlılığının oluşması.
D) Sovyetler Birliği ile ilişkilerin yumuşaması ve dostluk anlaşmalarının imzalanması.
E) Türkiye'nin uluslararası arenada ABD ile stratejik ortaklık kurması.
Doğru Cevap: D
✍️ Çözüm:II. Dünya Savaşı sonrasında Sovyetler Birliği'nin Türkiye üzerindeki toprak talepleri ve boğazlar üzerindeki istekleri, Türkiye'yi Batı Bloku'na iten önemli faktörlerden olmuştur. ABD'nin bu dönemde devreye soktuğu Truman Doktrini ve Marshall Planı, Sovyet tehdidine karşı ekonomik ve askeri destek sağlayarak Türkiye'nin Batı dünyasıyla yakınlaşmasını hızlandırmıştır.
Seçenekleri inceleyelim:
- A) Türkiye'nin Batı Bloku'na yönelmesi ve NATO'ya üyelik sürecinin başlaması: Truman Doktrini ve Marshall Planı, Türkiye'nin Batı dünyasıyla ittifak kurma çabalarını desteklemiş ve bu durum NATO üyeliği sürecini hızlandırmıştır. Bu, doktrinin temel etkilerinden biridir.
- B) Türk Silahlı Kuvvetleri'nin modernizasyonu ve askeri kapasitesinin artırılması: Truman Doktrini kapsamında Türkiye'ye askeri yardım sağlanmış, bu da Türk Silahlı Kuvvetleri'nin modernizasyonuna ve kapasitesinin artırılmasına katkıda bulunmuştur. Bu da temel etkilerdendir.
- C) Türkiye'nin ekonomik kalkınma projelerinde ABD yardımlarına bağımlılığının oluşması: Marshall Planı'ndan doğrudan faydalanamasa da, Truman Doktrini ve genel Batı yardımları Türkiye ekonomisinde dış yardımlara bağımlılığı artırmıştır. Bu da temel etkilerdendir.
- D) Sovyetler Birliği ile ilişkilerin yumuşaması ve dostluk anlaşmalarının imzalanması: Tam aksine, Truman Doktrini ve Marshall Planı, Soğuk Savaş'ın bir parçası olarak Sovyetler Birliği'nin yayılmacılığına karşı geliştirilmiştir. Bu dönemde Türkiye-Sovyetler Birliği ilişkileri gerginleşmiş, dostluk anlaşmaları değil, karşılıklı güvensizlik ve rekabet ön plana çıkmıştır. Dolayısıyla bu, bahsedilen gelişmelerin bir sonucu değildir; hatta tam tersi bir durum söz konusudur.
- E) Türkiye'nin uluslararası arenada ABD ile stratejik ortaklık kurması: Truman Doktrini ve sonrasındaki gelişmeler, Türkiye'nin ABD ile uzun vadeli bir stratejik ortaklık kurmasının zeminini hazırlamıştır. Bu da temel etkilerdendir.
Bu bağlamda, Sovyetler Birliği ile ilişkilerin yumuşaması ve dostluk anlaşmalarının imzalanması, Truman Doktrini ve Marshall Planı'nın Türkiye dış politikası üzerindeki etkilerinden biri değildir. Doğru cevap D seçeneğidir.
