2026 TYT Biyoloji: Genden Proteine Kısa Özet

Question

Genden proteine konusu çok karışık geliyor. DNA, RNA, protein falan... Hangi olay nerede gerçekleşiyor, tam olarak oturtamadım kafamda. Kısa bir özet olsa çok iyi olur.

Answer 1

🧬 2026 TYT Biyoloji: Genden Proteine Kısa Özet

Genetik bilginin akışı, DNA'dan proteine doğru tek yönlü bir süreçtir. Bu süreçte transkripsiyon ve translasyon olmak üzere iki temel adım bulunur.

📝 Transkripsiyon (Yazılma)

• ✍️ Tanım: DNA üzerindeki genetik bilginin mRNA'ya kopyalanmasıdır.
• 📍 Yer: Ökaryotik hücrelerde çekirdekte, prokaryotik hücrelerde sitoplazmada gerçekleşir.
• 🧬 Enzim: RNA polimeraz enzimi görev yapar.
• 🔑 Süreç:
  • 📖 DNA'nın ilgili gen bölgesi açılır.
  • 📚 RNA polimeraz, DNA'nın kalıp zincirini (anlamlı olmayan zincir) okuyarak mRNA sentezler.
  • ✂️ mRNA, DNA'dan ayrılır ve işlenir (ökaryotlarda intronlar çıkarılır, eksonlar birleştirilir).
• 🧪 Önemli: Transkripsiyon sonucu oluşan mRNA, genetik bilgiyi ribozoma taşır.

⚙️ Translasyon (Okuma/Çevirme)

• ⚙️ Tanım: mRNA üzerindeki genetik kodun ribozomlarda protein sentezine dönüştürülmesidir.
• 📍 Yer: Ribozomlarda gerçekleşir (sitoplazmada veya endoplazmik retikulum üzerinde).
• 🧱 Gerekenler: mRNA, tRNA, ribozom, amino asitler, enzimler ve ATP.
• 🔑 Süreç:
  • 📚 mRNA, ribozoma bağlanır.
  • 🚚 tRNA'lar, mRNA üzerindeki kodonlara uygun antikodonları taşıyarak amino asitleri ribozoma getirir.
  • 🔗 Amino asitler arasında peptit bağları kurulur ve polipeptit zinciri oluşur.
  • ✂️ Polipeptit zinciri katlanarak proteinin üç boyutlu yapısını kazanır.
• 🧪 Önemli: Her kodon (üçlü nükleotit dizisi) belirli bir amino asidi veya dur sinyalini kodlar.

🧬 Genetik Kod

• 🗜️ Tanım: mRNA üzerindeki üçlü nükleotit dizilerine (kodon) karşılık gelen amino asitlerin belirlenmesini sağlayan şifre sistemidir.
• 🔑 Özellikleri:
  • 📚 Evrenseldir (çoğu canlıda aynı kodon aynı amino asidi kodlar).
  • 📝 Dejeneredir (bir amino asit birden fazla kodon tarafından kodlanabilir).
  • 🛑 Başlangıç ve dur kodonları bulunur. Başlangıç kodonu genellikle AUG (metiyonin), dur kodonları ise UAA, UAG ve UGA'dır.

🧬 Mutasyonlar

• ☣️ Tanım: DNA dizisinde meydana gelen kalıcı değişikliklerdir.
• 📌 Nedenleri: DNA replikasyonu hataları, mutajenler (radyasyon, kimyasallar vb.).
• 📍 Sonuçları:
  • 🧬 Gen ifadesinde değişikliklere neden olabilir.
  • 🦠 Yararlı, zararlı veya nötr olabilirler.