☀️ 2026 TYT Coğrafya: Eğim ve Bakının Yükselti ile Birlikte Sıcaklığa Etkisi
Merhaba arkadaşlar! Coğrafya dersinde sıcaklık konusunu incelerken, eğim, bakı ve yükselti kavramlarının sıcaklık üzerindeki etkilerini anlamak çok önemli. Bu üç faktör, bir bölgedeki sıcaklığın dağılışını önemli ölçüde etkileyebilir. Gelin, bu kavramları birlikte inceleyelim:
⛰️ Yükseltinin Sıcaklığa Etkisi
Yükselti arttıkça sıcaklık genellikle azalır. Bunun nedeni, yerden yansıyan güneş ışınlarının atmosferi ısıtmasıdır. Yükseldikçe atmosferin yoğunluğu azalır ve bu nedenle ısı tutma kapasitesi düşer.
- 🌡️ Her 200 metrede sıcaklık yaklaşık 1°C azalır. Bu duruma "ortalama sıcaklık gradyanı" denir.
- 🏔️ Dağların yüksek kesimlerinde kar ve buzulların oluşmasının temel nedeni yükseltidir.
🌄 Eğim ve Bakının Sıcaklığa Etkisi
Eğim, bir arazinin yatay düzlemle yaptığı açıdır. Bakı ise, bir yamacın yönünü ifade eder. Özellikle dağlık bölgelerde, eğim ve bakı sıcaklık üzerinde büyük bir etkiye sahiptir.
- ☀️ Bakı (yamaç yönü): Kuzey Yarımküre'de güneye bakan yamaçlar ("güneş gören yamaçlar") daha fazla güneş ışığı aldığı için daha sıcaktır. Kuzeye bakan yamaçlar ise daha az güneş ışığı alır ve daha soğuktur.
- 🌲 Bitki örtüsü: Güneye bakan yamaçlar daha sıcak olduğu için bitki örtüsü daha seyrektir. Kuzeye bakan yamaçlar ise daha nemli ve serin olduğu için bitki örtüsü daha yoğundur.
- ❄️ Kar örtüsü: Kuzeye bakan yamaçlarda kar daha uzun süre kalır.
- 📐 Eğim açısı: Eğim açısı arttıkça güneş ışınları daha dik açıyla gelir ve yüzey daha fazla ısınır.
🌡️ Üçünün Birlikte Etkisi
Eğim, bakı ve yükselti, sıcaklık üzerinde birlikte etkili olur. Örneğin, yüksek bir dağın güneye bakan yamacı, hem yükseltinin etkisiyle daha soğuk olabilirken, güneye bakının etkisiyle daha sıcak olabilir. Bu iki etkinin bileşimi, o yamacın sıcaklığını belirler.
- 🏞️ Örnek: Toros Dağları'nın güneye bakan yamaçları, kuzeye bakan yamaçlarına göre daha sıcaktır. Ancak, yüksek zirvelerde her iki yamaçta da kar ve buzullar görülebilir.
- 🌍 Küresel Etkiler: Bu faktörler sadece yerel sıcaklıkları değil, aynı zamanda bölgesel iklimleri de etkiler.
Umarım bu bilgiler, eğim, bakı ve yükseltinin sıcaklık üzerindeki etkisini anlamanıza yardımcı olmuştur. Başarılar!
