🏞️ 2026 TYT Coğrafya: Fizyolojik Vadiler Nelerdir?
Fizyolojik vadiler, akarsuların yataklarını derine doğru aşındırması sonucu oluşan, "V" şeklinde profili olan genç vadilerdir. Bu vadiler, genellikle dağlık ve engebeli arazilerde, akarsuyun akış hızının yüksek olduğu yerlerde görülür. Şimdi fizyolojik vadilerin özelliklerine yakından bakalım:
- ⛰️ Derin ve Dar Olmaları: Akarsuyun sürekli olarak yatağını derine aşındırması, vadinin derinleşmesine ve yanlara doğru genişleyememesi nedeniyle dar kalmasına yol açar.
- 💧 "V" Şeklinde Profil: En belirgin özelliklerinden biri, vadinin enine kesitinin "V" harfine benzemesidir. Bu şekil, akarsuyun dikey aşındırmasının yatay aşındırmadan daha etkili olduğunu gösterir.
- 🌿 Eğimli Yamaçlar: Vadi yamaçları genellikle dik ve eğimlidir. Çünkü akarsu, yatağını hızla derine doğru oyar ve yamaçların dengelenmesi için yeterli zaman olmaz.
- 🏞️ Şelale ve Çağlayanlar: Akarsuyun farklı dirençteki kayaçlar üzerinden akması sonucu şelale ve çağlayanlar oluşabilir. Sert kayaçlar aşınmaya karşı daha dirençli olduğu için basamaklar meydana gelir.
- 💎 Yatakta İri Malzemeler: Akarsu yatağında genellikle büyük taşlar, kaya blokları ve çakıllar bulunur. Akış hızı yüksek olduğu için ince malzemeler taşınır, iri malzemeler ise yatakta kalır.
- 🌱 Bitki Örtüsü: Yamaçlarda bitki örtüsü genellikle seyrektir. Çünkü eğim fazla olduğu için toprak oluşumu zordur ve bitkilerin tutunabileceği uygun ortam azdır.
🏞️ Fizyolojik Vadilerin Oluşumu
Fizyolojik vadilerin oluşumu, temel olarak akarsuyun aşındırma gücüne bağlıdır. Bu süreç şu adımlarla gerçekleşir:
- 🏔️ Tektonik Yükselme: Bölgedeki tektonik hareketler sonucu arazi yükselir. Bu yükselme, akarsuyun yatağını derine doğru aşındırması için bir enerji sağlar.
- 💧 Akarsu Ağı Oluşumu: Yüksek eğimli arazide akarsular hızla akarak bir ağ oluşturur. Bu ağ, suyun toplandığı ve taşındığı kanalları oluşturur.
- ⛏️ Derine Aşındırma: Akarsu, yatağındaki kayaçları mekanik ve kimyasal yollarla aşındırır. Özellikle akış hızının yüksek olduğu yerlerde aşındırma daha etkilidir.
- ⏳ Zamanla Derinleşme: Akarsu, sürekli olarak yatağını derine aşındırarak vadinin derinleşmesini sağlar. Bu süreç, uzun yıllar boyunca devam eder.
🌍 Fizyolojik Vadilere Nerelerde Rastlanır?
Fizyolojik vadiler, genellikle genç dağlık bölgelerde ve yüksek plato yüzeylerinde yaygın olarak görülür. Türkiye'de Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki dağlık alanlar, Karadeniz Bölgesi'ndeki dik yamaçlar ve Toros Dağları gibi bölgelerde sıklıkla fizyolojik vadilere rastlanır.
