🌍 2026 TYT Coğrafya: Kayaç Döngüsü Nedir?
Kayaç döngüsü, yeryüzündeki kayaçların sürekli olarak değişime uğraması sürecidir. Bu döngü, milyonlarca yıl sürer ve kayaçların farklı türlere dönüşmesini sağlar. Şimdi bu süreci daha yakından inceleyelim.
🔥 Kayaç Döngüsünün Temel Aşamaları
- 🌋 Magma ve Lav: Yer kabuğunun altında bulunan erimiş kayaçlara magma denir. Magma yeryüzüne çıktığında ise lav adını alır.
- 🌋 Soğuma ve Katılaşma: Lav veya magma soğuyup katılaştığında püskürük kayaçlar (örneğin, granit, bazalt) oluşur.
- 🌧️ Aşınma ve Ayrışma: Rüzgar, su ve sıcaklık farkları gibi etkenler, kayaçları parçalar ve ayrıştırır. Bu süreçte oluşan küçük parçacıklara tortu denir.
- ⏳ Tortullaşma ve Sıkışma: Tortular zamanla birikir, sıkışır ve sertleşerek tortul kayaçları (örneğin, kumtaşı, kireçtaşı) oluşturur.
- 🌡️ Başkalaşım: Yüksek sıcaklık ve basınç altında, hem püskürük hem de tortul kayaçlar değişime uğrayarak başkalaşım kayaçlarına (örneğin, mermer, gnays) dönüşür.
- 🔄 Eriyik Oluşumu: Başkalaşım kayaçları veya diğer kayaçlar, yerin derinliklerinde yüksek sıcaklıkta eriyerek tekrar magmayı oluşturabilir.
⛰️ Kayaç Türleri Nelerdir?
- 🔥 Püskürük Kayaçlar: Magmanın veya lavın soğuyup katılaşmasıyla oluşur. İç püskürük (granit) ve dış püskürük (bazalt) olmak üzere ikiye ayrılır.
- ⏳ Tortul Kayaçlar: Aşınma ve ayrışma sonucu oluşan tortuların birikip sıkışmasıyla oluşur. Kimyasal (kireçtaşı), organik (kömür) ve fiziksel (kumtaşı) tortul kayaçlar vardır.
- 🌡️ Başkalaşım Kayaçları: Yüksek sıcaklık ve basınç altında diğer kayaçların değişime uğramasıyla oluşur. Mermer (kireçtaşından) ve gnays (granitten) örnek verilebilir.
❓ Kayaç Döngüsü Neden Önemli?
Kayaç döngüsü, yeryüzünün jeolojik yapısını anlamamız için önemlidir. Ayrıca, mineral kaynaklarının oluşumu, toprak oluşumu ve doğal afetlerin (örneğin, depremler, volkanik patlamalar) anlaşılmasına yardımcı olur.
💡 Unutma!
Kayaç döngüsü sürekli devam eden bir süreçtir ve kayaçlar sürekli olarak birbirlerine dönüşebilirler. Bu döngü, yeryüzünün dinamik yapısının bir göstergesidir.
