🧪 2026 TYT Fizik: Düz Orantı Formülüyle Hızlı Çözümler
Düz orantı, fizikte ve günlük hayatta sıkça karşılaştığımız bir kavramdır. İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda artıyorsa veya biri azalırken diğeri de aynı oranda azalıyorsa, bu iki çokluk arasında düz orantı vardır. TYT fizik sorularında düz orantıyı kullanarak problemleri çok daha hızlı çözebiliriz.
📏 Düz Orantı Nedir?
Düz orantı, kısaca, iki şey arasındaki ilişkinin doğru şekilde artması veya azalmasıdır. Yani, bir şey iki katına çıktığında, diğeri de iki katına çıkar.
- 🍎 Tanım: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda artıyorsa veya biri azalırken diğeri de aynı oranda azalıyorsa bu iki çokluk arasında düz orantı vardır.
- 🍎 Formül: Eğer $x$ ve $y$ doğru orantılı ise, bu durum $y = kx$ şeklinde ifade edilir. Burada $k$ bir orantı sabitidir.
📝 Düz Orantı Formülü Nasıl Uygulanır?
Düz orantı problemlerini çözerken genellikle "orantı kurma" yöntemini kullanırız. Bu yöntemde, verilen değerleri kullanarak bir orantı oluşturur ve bilinmeyeni buluruz.
- 🍎 Adım 1: Verilenleri belirle. Hangi iki çokluğun orantılı olduğunu ve bu çoklukların hangi değerlerini bildiğini not et.
- 🍎 Adım 2: Orantıyı kur. Örneğin, "A miktarı B değerine karşılık geliyorsa, C miktarı neye karşılık gelir?" şeklinde bir orantı kur.
- 🍎 Adım 3: Orantıyı çöz. İçler dışlar çarpımı yaparak bilinmeyeni bul.
💡 Pratik Çözüm Yolları ve İpuçları
Düz orantı sorularını çözerken aşağıdaki ipuçları size zaman kazandırabilir ve doğru sonuca ulaşmanızı kolaylaştırabilir:
- 🍎 İpucu 1: Birimleri kontrol et. Orantı kurarken, aynı türden olan birimlerin aynı tarafta olmasına dikkat et. Örneğin, uzunlukları bir tarafa, ağırlıkları diğer tarafa yaz.
- 🍎 İpucu 2: Orantı sabitini bul. Eğer birden fazla durum verilmişse, orantı sabitini bularak diğer durumları daha kolay hesaplayabilirsin.
- 🍎 İpucu 3: Grafikleri kullan. Düz orantı grafiği, orijinden geçen bir doğrudur. Grafikleri kullanarak soruları görselleştirebilir ve daha kolay çözebilirsin.
✍️ Örnek Soru ve Çözümü
Soru: Bir musluk 3 saatte 15 litre su akıtıyorsa, aynı musluk 5 saatte kaç litre su akıtır?
Çözüm:
*
Adım 1: Verilenler:
* 3 saatte 15 litre
* 5 saatte ? litre
*
Adım 2: Orantıyı kur:
$\frac{3 \text{ saat}}{15 \text{ litre}} = \frac{5 \text{ saat}}{x \text{ litre}}$
*
Adım 3: Orantıyı çöz:
$3x = 15 \cdot 5$
$3x = 75$
$x = 25$
Cevap: Musluk 5 saatte 25 litre su akıtır.
📌 TYT Fizik İçin Ek Notlar
- 🍎 Hız Problemleri: Sabit hızla hareket eden bir cismin aldığı yol, geçen süre ile doğru orantılıdır. $x = vt$ (x: yol, v: hız, t: zaman)
- 🍎 Kütle ve Ağırlık: Bir cismin ağırlığı, kütlesi ile yerçekimi ivmesinin çarpımına eşittir ve doğru orantılıdır. $G = mg$ (G: ağırlık, m: kütle, g: yerçekimi ivmesi)
Unutmayın, pratik yapmak düz orantı problemlerini çözmede ustalaşmanın en iyi yoludur. Bol bol soru çözerek ve farklı örnekler inceleyerek bu konuyu pekiştirebilirsiniz. Başarılar!
