2026 TYT Fizik: Düzgün Doğrusal Hareket Hız-Zaman Grafiği Nedir? Grafikler Nasıl Çözülür?

Question

Fizikte düzgün doğrusal hareket konusunu anlamakta zorlanıyorum. Özellikle hız-zaman grafiği çizmek ve yorumlamak karmaşık geliyor. Bu grafikleri nasıl daha kolay çözebilirim?

Answer 1

🎨 2026 TYT Fizik: Düzgün Doğrusal Hareket Hız-Zaman Grafiği Nedir?

Fizikte hareketleri anlamak için grafikler çok önemlidir. Özellikle düzgün doğrusal hareketi (DDH) anlamak için hız-zaman grafiği en temel araçlardan biridir. Gel, bu grafiğin ne anlama geldiğine ve nasıl yorumlanacağına yakından bakalım.

📌 Hız-Zaman Grafiği Nedir?

Hız-zaman grafiği, bir cismin hızının zamanla nasıl değiştiğini gösteren bir grafiktir. Yatay eksen (x ekseni) zamanı, dikey eksen (y ekseni) ise hızı temsil eder.

• ⏱️ Eksenler:
  • Yatay eksen (x ekseni): Zamanı (genellikle saniye cinsinden) gösterir.
  • Dikey eksen (y ekseni): Hızı (genellikle metre/saniye cinsinden) gösterir.
• 📈 Doğru Çizgi: DDH'de hız sabit olduğu için grafik düz bir çizgidir. Bu çizgi, zaman eksenine paralel olabilir (sabit hız) veya eğimli olabilir (ivmeli hareket).

🚀 Düzgün Doğrusal Harekette Hız-Zaman Grafiği Nasıl Olur?

Düzgün doğrusal hareket, bir cismin sabit hızla düz bir çizgi boyunca hareket etmesidir. Bu durumda hız değişmez, yani ivme sıfırdır.

• ✔️ Sabit Hız: Eğer cisim sabit bir hızla hareket ediyorsa, hız-zaman grafiği zaman eksenine paralel düz bir çizgi olur. Örneğin, bir araba 5 m/s hızla gidiyorsa, grafik her zaman 5 m/s'yi gösterecektir.
• 📐 Eğim: Düzgün doğrusal harekette hız sabit olduğu için grafiğin eğimi sıfırdır. Eğim, hızdaki değişimin zamana oranını verir ve bu durumda değişim olmadığı için eğim de yoktur.

🧮 Hız-Zaman Grafiğinden Ne Gibi Bilgiler Elde Edebiliriz?

Hız-zaman grafiği sadece hızı göstermekle kalmaz, aynı zamanda cismin aldığı yolu da bulmamıza yardımcı olur.

• 🛤️ Alınan Yol: Grafiğin altında kalan alan, cismin aldığı yolu verir. Örneğin, bir cismin hız-zaman grafiği bir dikdörtgen ise, dikdörtgenin alanı alınan yolu temsil eder.

  $\text{Alınan Yol} = \text{Hız} \times \text{Zaman}$

• 📊 Ortalama Hız: Eğer hareket düzgün değilse (yani hız değişiyorsa), ortalama hızı bulmak için toplam yolu toplam zamana bölmemiz gerekir.

📝 Örnek Soru Çözümü

Soru: Bir bisikletli düz bir yolda 10 saniye boyunca 4 m/s hızla hareket ediyor. Bisikletlinin aldığı yolu bulun.

Çözüm:

1. Hız-zaman grafiğini çizdiğimizde, yatay eksende 10 saniye, dikey eksende 4 m/s değerini işaretleriz.
2. Grafiğin altında kalan alan bir dikdörtgen olur. Bu dikdörtgenin alanı:

   $\text{Alan} = \text{Hız} \times \text{Zaman} = 4 \text{ m/s} \times 10 \text{ s} = 40 \text{ m}$

3. Yani bisikletli 40 metre yol almıştır.

🧩 Grafikleri Yorumlarken Dikkat Edilmesi Gerekenler

• 🧐 Eğime Dikkat: Grafiğin eğimi, ivmeyi verir. Düzgün doğrusal harekette eğim sıfırdır, ancak eğimli bir grafik ivmeli hareketi gösterir.
• 📐 Alana Dikkat: Grafiğin altında kalan alan, alınan yolu verir. Alanı doğru hesaplamak önemlidir.
• ✔️ Birimlere Dikkat: Hızın ve zamanın birimlerine dikkat etmek gerekir. Genellikle metre/saniye (m/s) ve saniye (s) kullanılır.

Umarım bu açıklamalar, düzgün doğrusal hareket ve hız-zaman grafiği konusunu anlamana yardımcı olmuştur. Başarılar!