🧬 2026 TYT Kimya: Alel Çeşitleri Nelerdir?
Alel, bir genin farklı versiyonlarına verilen isimdir. Her birimiz, her gen için annemizden ve babamızdan birer alel alırız. Bu aleller aynı da olabilir, farklı da. İşte alel çeşitlerine dair bilmen gerekenler:
🍎 Baskın (Dominant) Alel
- 👑 Tanım: Bir özellik üzerinde etkisini her zaman gösteren aleldir.
- ✍️ Gösterimi: Genellikle büyük harfle gösterilir (Örneğin: A).
- 🧬 Özellik: Eğer bir bireyde baskın alel varsa, o alelin belirlediği özellik fenotipte (dış görünüş) görülür.
🍏 Çekinik (Resesif) Alel
- 🥺 Tanım: Etkisini sadece homozigot durumda (iki çekinik alel bir araya geldiğinde) gösteren aleldir.
- ✍️ Gösterimi: Genellikle küçük harfle gösterilir (Örneğin: a).
- 🧬 Özellik: Bir bireyde hem baskın hem de çekinik alel varsa, baskın alelin özelliği fenotipte görülür. Çekinik alelin etkisini gösterebilmesi için iki tane çekinik alelin bir araya gelmesi gerekir (aa).
🍊 Eş Baskınlık (Kodominantlık)
- 🤝 Tanım: İki farklı alelin de fenotipte etkisini eşit derecede gösterdiği durumdur.
- 🩸 Örnek: İnsanlardaki MN kan grubu sistemi. M ve N alelleri eş baskındır. Bir bireyde hem M hem de N aleli varsa, kan grubunda hem M hem de N antijenleri bulunur.
🍋 Eksik Baskınlık (İnkomplet Dominans)
- 🌸 Tanım: Heterozigot genotipe sahip bireylerde, alellerin her ikisinin de etkisinin tam olarak görülmediği ve ara bir fenotipin ortaya çıktığı durumdur.
- 🌺 Örnek: Kırmızı ve beyaz çiçekli bitkilerin çaprazlanması sonucu pembe çiçekli bitkilerin oluşması. Kırmızı (RR) ve beyaz (rr) alelleri bir araya geldiğinde (Rr), pembe renk ortaya çıkar.
🍇 Çoklu Alellik
- 👪 Tanım: Bir genin popülasyonda ikiden fazla alelinin bulunması durumudur.
- 🩸 Örnek: İnsanlardaki ABO kan grubu sistemi. Bu sistemde A, B ve 0 olmak üzere üç farklı alel bulunur. Her birey bu alellerden iki tanesine sahiptir.
🍓 Önemli Not
- 📚 Genotip: Bir bireyin genetik yapısıdır (sahip olduğu aleller). Örneğin: AA, Aa, aa.
- 👁️ Fenotip: Bir bireyin dış görünüşüdür (göz rengi, saç rengi vb.). Fenotip, genotip ve çevresel faktörlerin etkisiyle belirlenir.
Umarım bu bilgiler, alel çeşitlerini anlamana yardımcı olur! Başarılar dilerim!
