🧪 2026 TYT Kimya: Arrhenius Asit ve Bazları Nelerdir?
Arrhenius asit ve bazları, asit-baz kavramına getirilen ilk tanımlardan biridir. İsveçli bilim insanı Svante Arrhenius tarafından 1887'de ortaya atılmıştır. Bu tanıma göre:
- ➕ Arrhenius Asidi: Suda çözündüğünde ortama hidrojen iyonu ($H^+$) veren maddelerdir.
- ➖ Arrhenius Bazı: Suda çözündüğünde ortama hidroksit iyonu ($OH^−$) veren maddelerdir.
💧 Arrhenius Asitlerine Örnekler
- 🍋 Hidroklorik Asit (HCl): Mide asidinin bir bileşenidir. Suda çözündüğünde $H^+$ ve $Cl^−$ iyonlarına ayrışır.
$HCl(suda) \rightarrow H^+(suda) + Cl^-(suda)$
- 🧪 Sülfürik Asit ($H_2SO_4$): Güçlü bir asittir. Akü asidi olarak da bilinir. Suda çözündüğünde iki adet $H^+$ iyonu verir.
$H_2SO_4(suda) \rightarrow 2H^+(suda) + SO_4^{2-}(suda)$
- 🍎 Nitrik Asit ($HNO_3$): Gübre üretiminde ve patlayıcı yapımında kullanılır. Suda çözündüğünde $H^+$ ve $NO_3^−$ iyonlarına ayrışır.
$HNO_3(suda) \rightarrow H^+(suda) + NO_3^-(suda)$
🧼 Arrhenius Bazlarına Örnekler
- 🌊 Sodyum Hidroksit (NaOH): Lavabo açıcı ve sabun yapımında kullanılır. Suda çözündüğünde $Na^+$ ve $OH^−$ iyonlarına ayrışır.
$NaOH(suda) \rightarrow Na^+(suda) + OH^-(suda)$
- 🥛 Potasyum Hidroksit (KOH): Sıvı sabun ve bazı pillerin yapımında kullanılır. Suda çözündüğünde $K^+$ ve $OH^−$ iyonlarına ayrışır.
$KOH(suda) \rightarrow K^+(suda) + OH^-(suda)$
- ✨ Kalsiyum Hidroksit ($Ca(OH)_2$): Sönmüş kireç olarak da bilinir. İnşaatlarda ve su arıtmada kullanılır. Suda çözündüğünde $Ca^{2+}$ ve iki adet $OH^−$ iyonu verir.
$Ca(OH)_2(suda) \rightarrow Ca^{2+}(suda) + 2OH^-(suda)$
⚠️ Arrhenius Tanımının Sınırları
Arrhenius tanımı, asit ve bazları sadece sulu çözeltilerde tanımlar. Ayrıca, yapısında hidroksit iyonu bulundurmayan bazı bazik maddeleri açıklamakta yetersiz kalır. Örneğin, amonyak ($NH_3$) yapısında hidroksit iyonu bulundurmamasına rağmen bazik özellik gösterir. Bu nedenle, daha kapsamlı asit-baz tanımları (Bronsted-Lowry ve Lewis tanımları) geliştirilmiştir.
