🧬 2026 TYT Kimya: Eksik Baskınlık (Intermediate) Kalıtım Nedir?
Eksik baskınlık, heterozigot genotipe sahip bireylerde her iki alelin de etkisinin tam olarak görülemediği, yeni bir fenotipin ortaya çıktığı bir kalıtım şeklidir. Yani, baskın alel çekinik aleli tamamen maskeleyemez.
- 🌸 Tanım: Eksik baskınlık, bir genin alellerinden birinin diğerine tam olarak baskın olmaması durumudur.
- 🌺 Görünüm: Heterozigot bireylerde (Aa), her iki alelin de etkisi fenotipte görülür ve yeni bir ara fenotip ortaya çıkar.
🌷 Eksik Baskınlığın Özellikleri
- 🎀 Ara Fenotip: Heterozigot bireyler, homozigot baskın (AA) ve homozigot çekinik (aa) bireylerin fenotipleri arasında bir fenotipe sahiptir.
- 🎁 Oranlar: Monohibrit çaprazlamalarda fenotip ve genotip oranları aynıdır (1:2:1).
- 🎈 Örnekler:
- 🍎 Andaluz Tavukları: Siyah (BB) ve beyaz (bb) tüylü tavukların çaprazlanması sonucu mavi (Bb) tüylü tavuklar oluşur.
- 🌷 Akşam Sefası Çiçekleri: Kırmızı (RR) ve beyaz (rr) çiçeklerin çaprazlanması sonucu pembe (Rr) çiçekler oluşur.
🌼 Eksik Baskınlıkta Genotip ve Fenotip İlişkisi
Eksik baskınlıkta, genotip ve fenotip arasındaki ilişki daha belirgindir. Örneğin, akşam sefası çiçeklerinde:
- 🌹 RR: Kırmızı çiçek
- 🌺 rr: Beyaz çiçek
- 🌸 Rr: Pembe çiçek
Görüldüğü gibi, heterozigot genotip (Rr) kırmızı ve beyazın karışımı olan pembe bir fenotip oluşturur.
🌻 Eksik Baskınlık ile İlgili Örnek Soru
Soru: Akşam sefası bitkisinde kırmızı çiçek (RR) geni ile beyaz çiçek (rr) geni eksik baskınlık göstermektedir. Pembe çiçekli (Rr) iki bitki çaprazlanırsa oluşacak yavruların genotip ve fenotip oranları nelerdir?
Çözüm:
Çaprazlama: Rr x Rr
Oluşabilecek genotipler: RR, Rr, rr
- 🍀 RR (Kırmızı): $ rac{1}{4}$
- 🌿 Rr (Pembe): $ rac{2}{4}$
- ☘️ rr (Beyaz): $ rac{1}{4}$
Fenotip Oranları: 1 Kırmızı : 2 Pembe : 1 Beyaz
Genotip Oranları: 1 RR : 2 Rr : 1 rr
