🧪 2026 TYT Kimya: İyon Derişimi Nedir? Hesaplama Yöntemleri
İyon derişimi, bir çözeltideki iyonların ne kadar yoğun olduğunu gösteren bir ölçüdür. Genellikle mol/L (Molarite) veya mmol/L birimleriyle ifade edilir. Kimya problemlerini çözerken ve çeşitli kimyasal olayları anlamlandırırken iyon derişimi kavramını bilmek çok önemlidir.
İyon derişimini hesaplama yöntemlerine geçmeden önce, bazı temel kavramları hatırlayalım:
*
Çözelti: Bir maddenin (çözünen) başka bir madde (çözücü) içinde homojen olarak dağılmasıyla oluşan karışımdır.
*
İyon: Bir atomun veya molekülün elektron kaybetmesi veya kazanması sonucu oluşan yüklü parçacıktır. Katyonlar (+) pozitif yüklü, anyonlar (-) negatif yüklüdür.
*
Molarite (M): Bir litre çözeltide çözünmüş maddenin mol sayısıdır. Formülü: $M = \frac{mol}{L}$
🧮 İyon Derişimi Hesaplama Yöntemleri
İyon derişimini hesaplamak için birkaç farklı yöntem kullanabiliriz. İşte en yaygın kullanılanlar:
- 🧪 Doğrudan Hesaplama: Eğer çözünen maddenin mol sayısı ve çözeltinin hacmi biliniyorsa, molarite formülünü kullanarak iyon derişimini doğrudan hesaplayabiliriz.
- Örnek: 0.5 mol NaCl, 2 litre suda çözünürse, NaCl'nin molaritesi: $M = \frac{0.5 \ mol}{2 \ L} = 0.25 \ M$ olur. NaCl suda Na$^+$ ve Cl$^-$ iyonlarına ayrıştığı için, [Na$^+$] = 0.25 M ve [Cl$^-$] = 0.25 M olur.
- ⚖️ Seyreltme Yöntemi: Bir çözeltinin üzerine çözücü ekleyerek seyreltme işlemi yapıldığında, iyon derişimi azalır. Seyreltme işleminde kullanılan formül: $M_1V_1 = M_2V_2$
- $M_1$: Başlangıç derişimi
- $V_1$: Başlangıç hacmi
- $M_2$: Son derişim
- $V_2$: Son hacim
- Örnek: 1 M 100 mL HCl çözeltisine su eklenerek hacmi 500 mL'ye tamamlanırsa, son derişim: $(1 \ M)(100 \ mL) = M_2(500 \ mL)$ eşitliğinden $M_2 = 0.2 \ M$ olur.
- ➕ Karışım Yöntemi: Aynı iyonları içeren farklı çözeltiler karıştırıldığında, toplam iyon derişimi değişir. Karışım problemlerinde kullanılan formül: $M_{son}V_{son} = M_1V_1 + M_2V_2 + ...$
- Örnek: 0.2 M 200 mL NaCl çözeltisi ile 0.3 M 300 mL NaCl çözeltisi karıştırılırsa, son derişim: $M_{son}(500 \ mL) = (0.2 \ M)(200 \ mL) + (0.3 \ M)(300 \ mL)$ eşitliğinden $M_{son} = 0.26 \ M$ olur.
📝 İyon Derişimi Hesaplama İpuçları
* İyonik bileşiklerin suda nasıl ayrıştığını bilmek önemlidir. Örneğin, CaCl$_2$ suda Ca$^{2+}$ ve 2Cl$^-$ iyonlarına ayrışır. Bu durumda, eğer CaCl$_2$'nin derişimi x M ise, [Ca$^{2+}$] = x M ve [Cl$^-$] = 2x M olur.
* Sorularda verilen birimleri kontrol edin ve gerekirse dönüştürme işlemlerini yapın. Hacim genellikle litre (L) veya mililitre (mL) cinsinden verilir.
* Asit ve bazların nötrleşme tepkimelerinde, H$^+$ ve OH$^-$ iyonlarının mol sayılarını eşitleyerek çözeltinin pH'ını bulabilirsiniz.
❓ Örnek Soru Çözümü
Soru: 0.1 M 200 mL BaCl$_2$ çözeltisindeki Cl$^-$ iyonlarının derişimi kaç M'dır?
Çözüm:
1. BaCl$_2$ suda Ba$^{2+}$ ve 2Cl$^-$ iyonlarına ayrışır.
2. [BaCl$_2$] = 0.1 M ise, [Cl$^-$] = 2 x 0.1 M = 0.2 M olur.
Cevap: 0.2 M
Umarım bu bilgiler, iyon derişimi konusunu anlamanıza yardımcı olmuştur. Kimya derslerinde başarılar!
