🧪 2026 TYT Kimya: Verim Hesaplamaları Kısa Özeti
Verim hesaplamaları, kimyasal tepkimelerde elde edilen ürün miktarının, teorik olarak elde edilmesi gereken ürün miktarına oranını ifade eder. Gerçek hayattaki tepkimelerde, yan reaksiyonlar, kayıplar ve diğer faktörler nedeniyle teorik verime ulaşmak genellikle mümkün olmaz.
🎯 Verim Nedir?
Verim, bir kimyasal tepkimenin ne kadar başarılı olduğunu gösteren bir ölçüttür. Yüzde (%) olarak ifade edilir.
- 💯 Teorik Verim: Bir tepkimede, reaktiflerin tamamının ürüne dönüştüğü varsayılarak hesaplanan ürün miktarıdır.
- 🧪 Gerçek Verim: Laboratuvar ortamında veya endüstriyel süreçlerde elde edilen gerçek ürün miktarıdır.
- 🧮 Yüzde Verim: Gerçek verimin teorik verime oranının 100 ile çarpılmasıyla bulunur.
➗ Verim Hesaplama Formülü
Yüzde verimi hesaplamak için aşağıdaki formül kullanılır:
$\text{Yüzde Verim} = \frac{\text{Gerçek Verim}}{\text{Teorik Verim}} \times 100$
📝 Verim Hesaplama Adımları
1.
Tepkime Denklemini Yazın ve Denkleştirin: Kimyasal tepkime denklemini doğru bir şekilde yazmak ve denkleştirmek, mol oranlarını belirlemek için önemlidir.
2.
Sınırlayıcı Reaktif Belirleyin: Eğer birden fazla reaktif varsa, hangi reaktifin önce tükeneceğini (sınırlayıcı reaktif) belirleyin. Sınırlayıcı reaktif, teorik verimi belirler.
3.
Teorik Verimi Hesaplayın: Sınırlayıcı reaktifin mol sayısından yola çıkarak, ürünün teorik mol sayısını ve kütlesini hesaplayın.
4.
Gerçek Verimi Belirleyin: Deney sonucunda elde edilen ürünün kütlesini (gerçek verim) ölçün.
5.
Yüzde Verimi Hesaplayın: Formülü kullanarak yüzde verimi hesaplayın.
📌 Örnek Soru ve Çözümü
Soru:
$2A + B \rightarrow C$ tepkimesinde 30 gram A ve yeterli miktarda B reaksiyona giriyor. Tepkime sonucunda 40 gram C elde ediliyor. Tepkimenin yüzde verimi kaçtır? (A'nın mol kütlesi: 30 g/mol, C'nin mol kütlesi: 50 g/mol)
Çözüm:
1. A'nın mol sayısını hesaplayalım: $n(A) = \frac{m}{M} = \frac{30 \text{ gram}}{30 \text{ g/mol}} = 1 \text{ mol}$
2. Tepkime denklemine göre, 2 mol A'dan 1 mol C oluşuyor. Dolayısıyla, 1 mol A'dan $\frac{1}{2}$ mol C oluşur.
3. C'nin teorik mol sayısını hesaplayalım: $n_{\text{teorik}}(C) = \frac{1}{2} \text{ mol}$
4. C'nin teorik kütlesini hesaplayalım: $m_{\text{teorik}}(C) = n_{\text{teorik}}(C) \times M(C) = \frac{1}{2} \text{ mol} \times 50 \text{ g/mol} = 25 \text{ gram}$
5. Yüzde verimi hesaplayalım: $\text{Yüzde Verim} = \frac{\text{Gerçek Verim}}{\text{Teorik Verim}} \times 100 = \frac{40 \text{ gram}}{25 \text{ gram}} \times 100 = 160$
Bu örnekte, yüzde verim %160 çıkmıştır. Bu durum, gerçek verimin teorik verimi aştığı anlamına gelir, ki bu mümkün değildir. Soruda veya verilen bilgilerde bir hata olmalıdır. Genellikle verim %100'den düşük çıkar. Verilenleri düzelterek tekrar hesaplama yapalım. Gerçek verimin 20 gram olduğunu varsayalım.
$\text{Yüzde Verim} = \frac{\text{Gerçek Verim}}{\text{Teorik Verim}} \times 100 = \frac{20 \text{ gram}}{25 \text{ gram}} \times 100 = 80$%
Bu durumda tepkimenin verimi %80'dir.
